Σήμερα, Κυριακή της Ορθοδοξίας, κάνουμε ένα σύντομο αφιέρωμα στις μεταβυζαντινές εκκλησίες του τόπους, οι οποίες ανεγέρθηκαν μετά το 1830 !!!
Αξίζει να σημειωθεί ότι στα χωριά του Νευροκοπίου, υπάρχουν οι περισσότεροι μεταβυζαντινοί ναοί του νομού Δράμας ! 
Ό𝛌𝛐𝛊 𝛐𝛊 𝚴𝛂𝛐ί 𝛂𝛑𝛐𝛕𝛆𝛌𝛐ύ𝛎 𝛑ό𝛌𝛐 𝛕𝛐𝛖𝛒𝛊𝛔𝛕𝛊𝛋ής έ𝛌𝛏𝛈ς, 𝛍𝛆 𝛑𝛌𝛐ύ𝛔𝛊𝛐 𝛆𝛎𝛅𝛊𝛂𝛗έ𝛒𝛐𝛎.
Ιερός Ναός του 𝑨𝜸ί𝝄𝝊 𝜟𝜼𝝁𝜼𝝉𝝆ί𝝄𝝊 στο 𝜥ά𝝉𝝎 𝜨𝜺𝝊𝝆𝝄𝜿ό𝝅𝜾 (1866). Ο ναός εντάσσεται στον τύπο της τρίκλιτης τρουλλαίας θολωτής βασιλικής με στοά στη δυτική και στις πλάγιες πλευρές και υπερκείμενο γυναικωνίτη. Τόσο στο ισόγειο της στοάς όσο και στον γυναικωνίτη τα ανατολικά πέρατα, βόρειο και νότιο, καταλαμβάνονται από παρεκκλήσια. Το κωδωνοστάσιο - με ισόγειο και τρεις ορόφους - είναι τοποθετημένο στον κατά μήκος άξονα του ναού στο μέσο της δυτικής πλευράς. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού είναι το αρχικό και οι δεσποτικές του εικόνες είναι, σύμφωνα με επιγραφές, του 1868 και 1874. Στον ναό διατηρούνται αξιόλογα κειμήλια από το 1840 που πιστοποιούν ότι στην θέση του υπήρχε παλαιότερος ναός. Στα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού εντάσσονται, επίσης, ο άμβωνας και το δεσποτικό. 
Στα ερείπια του 𝜜𝜿𝝆𝜾𝝂𝝄ύ στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, είναι κτισμένος από το 1848 ο ναός των 𝜜𝝆𝝌𝜶𝜸𝜸έ𝝀𝝎𝝂 𝜧𝜾𝝌𝜶ή𝝀 𝜿𝜶𝜾 𝜞𝜶𝜷𝝆𝜾ή𝝀. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με στοά στη δυτική και σε όλο το ανάπτυγμα των πλάγιων πλευρών της, που φέρει υπερκείμενο γυναικωνίτη.Το καμπαναριό χτίστηκε το 1884. Στο ναό ξεχωρίζουν τοιχογραφίες, πιθανώς της δεκαετίας του 1860, στο ιερό βήμα και στα παρεκκλήσια. Νεώτερες, της δεκαετίας του 1870 ή 1880, είναι οι τοιχογραφίες στο δυτικό τμήμα της στοάς, με παραστάσεις από τη Δημιουργία του Κόσμου, τη Δευτέρα Παρουσία, καθώς και μορφών της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Παραμονή και ανήμερα της εορτής των Αρχαγγέλων 7-8 Νοεμβρίου, πλήθος πιστών από την Ελλάδα αλλά και την Βουλγαρία καταφθάνουν στον ναό για να παρακολουθήσουν τη Θεία Λειτουργία και στη συνέχεια να γευτούν το παραδοσιακό φαγητό «Κεσκέκι» στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας, συνοδευόμενο από παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια.Στον εγκαταλελειμμένο οικισμό 𝜦𝜾𝜷𝜶𝜹ά𝜿𝜾, συναντάμε τον ναό της 𝜥𝝄𝜾𝝁ή𝝈𝜺𝝎ς 𝝉𝜼ς 𝜣𝜺𝝄𝝉ό𝜿𝝄𝝊, που κτίστηκε το 1870. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλικής, με εσωτερικό όροφο (γυναικωνίτη) στη δυτική πλευρά. Το καμπαναριό, που υψώνεται στο μέσο της δυτικής πλευράς, κατασκευάστηκε το 1899/1900. Διατηρείται το αρχικό ξυλόγλυπτο τέμπλο, και πολλά από τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού, όπως ο άμβωνας και το κιβώριο της Αγίας Τράπεζας, αλλά και το στηθαίο του γυναικωνίτη. Ο ναός του Λιβαδακίου είναι ένα από ένα από τα καλύτερα διατηρητέα μεταβυζαντινά μνημεία της περιοχής. Την παραμονή και ανήμερα της γιορτής της Παναγίας συγκεντρώνει πλήθος κόσμου από τις γύρω περιοχές και όχι μόνο.Στον χαρακτηρισμένο παραδοσιακό οικισμό του 𝜫𝜺𝝆𝜾𝜽𝝎𝝆ί𝝄𝝊, βρίσκεται ο Ιερός Ναός του 𝑨𝜸ί𝝄𝝊 𝜨𝜾𝜿𝝄𝝀ά𝝄𝝊 κτίστηκε το 1835. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με εσωτερικό όροφο (γυναικωνίτη) στη δυτική του πλευρά. Ανατολικά του ναού διασώζεται εξάπλευρο καμπαναριό, του 1911. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού είναι και αρκετά ακόμη από τα ξυλόγλυπτά του, όπως ο άμβωνας και ο δεσποτικός θρόνος, είναι τα αρχικά του ναού.Ο Ιερός Ναός των 𝜠𝜾𝝈𝝄𝜹ί𝝎𝝂 𝝉𝜼ς 𝜣𝜺𝝄𝝉ό𝜿𝝄𝝊, στον παραδοσιακό οικισμό του 𝜫𝜶𝜸𝝄𝝂𝜺𝝆ί𝝄𝝊, κτίστηκε στα 1835. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, με εσωτερικό γυναικωνίτη σε όροφο στη δυτική πλευρά του κτίσματος. Πετρόκτιστο επιβλητικό πυργοειδές καμπαναριό από λαξευμένο γρανίτη προστέθηκε σε μικρή απόσταση από τον ναό το 1881. Διατηρούνται οι αρχικές καμπάνες του 1882 και ο μηχανισμός εκκρεμούς ρολογιού στον τρίτο όροφό του. Κάποιες από τις εικόνες στο εσωτερικό του ναού χρονολογούνται στο 1812-13.Ο Ιερός Ναός του 𝜜𝜸ί𝝄𝝊 𝜤𝝎ά𝝂𝝂𝜼 𝝉𝝄𝝊 𝜫𝝆𝝄𝜹𝝆ό𝝁𝝄𝝊 στα 𝜦𝜺𝝊𝜿ό𝜸𝜺𝜾𝜶, κτίστηκε το 1836. Το καμπαναριό στο μέσο της δυτικής πλευράς του ναού προστέθηκε το 1887. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με στοά και υπερκείμενο αυτής γυναικωνίτη στη δυτική πλευρά. Στο διάστημα 1968-1972 ανακατασκευάστηκε όλο το εσωτερικό του κτίσματος και ο ναός αλλοιώθηκε σε σημαντικό βαθμό. Από τα ξυλόγλυπτα του ναού διατηρήθηκε μόνο το τέμπλο, οι δεσποτικές εικόνες του οποίου χρονολογούνται στα 1894. Ο Ιερός Ναός των 𝑨𝜸ί𝝎𝝂 𝜣𝜺𝝄𝜹ώ𝝆𝝎𝝂 στην 𝜥ά𝝉𝝎 𝜝𝝆𝝄𝝂𝝉𝝄ύ κτίστηκε το 1835. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, με εσωτερικό γυναικωνίτη σε όροφο στη δυτική πλευρά του κτίσματος. Το τέμπλο, ο άμβωνας και ο δεσποτικός θρόνος αφορούν τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού. Το καμπαναριό κατασκευάστηκε το 2004, αντικαθιστώντας παλαιότερο που καταστράφηκε το 1947, και σε αυτό φυλάσσονται οι αρχικές καμπάνες. Ο Ιερός Ναός του 𝜜𝜸ί𝝄𝝊 𝜞𝜺𝝎𝝆𝜸ί𝝄𝝊 𝝈𝝉𝝄𝝂 𝜥𝝆𝜾𝜽𝜶𝝆ά κατασκευάστηκε γύρω στο 1880.Ο ναός είναι τρουλαία τρίκλιτη θολωτή βασιλική με στοά και υπερκείμενο γυναικωνίτη στη δυτική και στο ήμισυ των πλάγιων πλευρών. Αν και η στέγη του έχει καταπέσει, διατηρείται τμήμα των τοιχογραφιών του 1886, σύμφωνα με σχετική επιγραφή στην παράσταση του Αγ. Γεωργίου. Πρόκειται για μνημείο μοναδικό στο είδος του, πνιγμένο όμως μέσα στη βλάστηση που κάνει την πρόσβαση σχετικά δύσκολη. Τμήμα του μαρμάρινου λιθανάγλυφου του υπέρθυρου της δυτικής εισόδου φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας.Ο Ιερός Ναός των 𝜜𝝆𝝌𝜶𝜸𝜸έ𝝀𝝎𝝂 𝜧𝜾𝝌𝜶ή𝝀 𝜿𝜶𝜾 𝜞𝜶𝜷𝝆𝜾ή𝝀 στον 𝜞𝝆𝜶𝝂ί𝝉𝜼 κτίστηκε το 1836 και εντασσόταν στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής, με εσωτερικό όροφο/γυναικωνίτη στη δυτική του πλευρά. Το 1873 προστέθηκε το δυτικό τμήμα του ναού, με τη στοά και τον υπερκείμενο της γυναικωνίτη, και το κωδωνοστάσιο. Διατηρούνται αρκετά από τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού, όπως το τέμπλο, ο δεσποτικός θρόνος και το κιβώριο της Αγίας Τράπεζας.Στο 𝜪𝝌𝝊𝝆ό σώζεται η εκκλησία του 𝑨𝜸ί𝝄𝝊 𝜟𝜼𝝁𝜼𝝉𝝆ί𝝄𝝊, που κτίστηκε το 1882. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με στοά με υπερκείμενο γυναικωνίτη στη δυτική πλευρά.Διατηρούνται από τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού το τέμπλο, ο δεσποτικός θρόνος και ο άμβωνας. Ο ναός ήταν ο ενοριακός του οικισμού έως το 1972. Έκτοτε λειτουργείται μόνο τη μέρα μνήμης του αγίου. Η 𝜥𝝄ί𝝁𝜼𝝈𝜼 της 𝜣𝜺𝝄𝝉ό𝜿𝝄𝝊 𝝈𝝉𝝄 𝜟𝜶𝝈𝝎𝝉ό, χτίστηκε το 1870. Ο ναός εντάσσεται στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής με στοά και υπερκείμενο γυναικωνίτη στη δυτική πλευρά και ξύλινο τρουλίσκο στο μέσο του κεντρικού κλίτους.Ο Ιερός Ναός του 𝜫𝝆𝝄𝝋ή𝝉𝜼 𝜢𝝀ί𝜶 στον 𝜝ώ𝝀𝜶𝜿𝜶 κτίστηκε το 1841. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, με εσωτερικό όροφο/γυναικωνίτη στη δυτική πλευρά.Το 1987, έπειτα από ισχυρό σεισμό, κατέρρευσε το μεγαλύτερο τμήμα της στέγης του ναού. Από τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού διατηρούνται διατηρούνται το τέμπλο, το κιβώριο της Αγίας Τράπεζας, ο άμβωνας, και δύο προσκυνητάρια. Πυργοειδές καμπαναριό, κτίσμα του 1887, υψώνεται σε μικρή απόσταση βορειοδυτικά του ναού. Δίπλα στον παλιό ναό, κατασκευάστηκε το 1975 ο νέος ναός του Προφήτη Ηλία.Ο Ιερός Ναός του 𝜜𝜸ί𝝄𝝊 𝜜𝜽𝜶𝝂𝜶𝝈ί𝝄𝝊 στην 𝜠𝝃𝝄𝝌ή, ανεγέρθηκε το 1866 στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής με στοά στη δυτική πλευρά και υπερκείμενο αυτής γυναικωνίτη. Μετά την καταστροφή της παραμονής της εορτής της 𝜧𝜺𝝉𝜶𝝁ό𝝆𝝋𝝎𝝈𝜼ς 𝝉𝝄𝝊 𝜮𝝎𝝉ή𝝆𝝄ς το 1954, ξανακτίστηκε ουσιαστικά όλος ο ναός εκτός των περιμετρικών τοίχων χωρίς να διατηρηθεί τίποτα από τα ξυλόγλυπτα του. Πανηγυρίζει δύο φορές τον χρόνο. Ο Ά𝜸𝜾𝝄ς 𝜨𝜾𝜿ό𝝀𝜶𝝄ς του 𝜝𝜶𝜽𝝊𝝉ό𝝅𝝄𝝊, χτίστηκε στα μέσα του 19ου αιώνα. Ως αγιογράφοι φαίνονται οι Στεργίου από το Νευροκόπι και Κυριαζής από τον Αίνο. Μόνο η εσωτερική διακόσμηση παρέμεινε άθικτη, ενώ η εικονοστοιχεία με ξυλογλυπτική με εικονίδια που χρονολογούνται από το 1813 έως το 1869 διατηρήθηκε μέχρι το 2005, όταν δυστυχώς η εκκλησία καταστράφηκε ολοσχερώς από πυρκαγιά. Τα θυρανοίξια του ανακαινισμένου ναού έγιναν το 2020. 𝜢
𝜡𝝎𝝄𝜹ό𝝌𝝄𝝊 𝜫𝜼𝜸ής στο 𝜫𝜺𝝆𝜾𝜽ώ𝝆𝜾, αξιόλογη εκκλησία με
εικόνες του αγιογράφου Στέργιου Γεωργιάδη. Είναι τρίκλιτη βασιλική με
καμαρωτή στέγη που χτίστηκε το 1876. 
Τα προαναφερόμενα στοιχεία και οι φωτογραφίες είναι ενδεικτικές, για να τις ανακαλύψετε τις εκκλησίες πρέπει να τις επισκεφθείτε !Μπορείτε να δείτε τους τόπους και φωτογραφίες πατώντας ΕΔΩ
Ευχαριστώ τον κ. Βασίλη Μεσσή για την βοήθεια του !
