Γεώργιος Δετοράκης, Διοικητής του Οχυρού Λίσσε

 

Με αφορμή την απόφαση της προσθήκης της επωνυμίας ΄΄Γεώργιος Δετοράκης΄΄ στο ΕΠΑΛ Κάτω Νευροκοπίου, κρίναμε υποχρέωσή μας να κάνουμε μια σύντομη αναφορά στο βιογραφικό του Γεωργίου Δετοράκη-Διοικητή του Οχυρού Λίσσε. 

 

Ο Γεώργιος Δετοράκης γεννήθηκε στην Κριτσά Λασιθίου το 1894 από γονείς αγρότες.

Το 1914 κατατάχθηκε στον Ελληνικό Στρατό ως κληρωτός. Το 1915, αφού έγινε Λοχίας, βρέθηκε στα βόρεια σύνορα της χώρας, όπου και τραυματίστηκε στις επιχειρήσεις του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου.

Για το θάρρος και την γενναιότητα του, του απονεμήθηκε η πρώτη τιμητική διάκριση, ο ΄΄Πολεμικός Σταυρός Γ΄ταξεως΄΄.

Η αιτιολογία της απονομής μαζί με τα παράσημά του εκτίθενται στο Μουσείο του Λίσσε.

Το 1920, ενώ είχε ήδη προαχθεί σε Ανθυπολοχαγό, βρέθηκε να πολεμά στην πρώτη Γραμμή του Μικρασιατικού Μετώπου, όπου τραυματίστηκε πάλι και διακομίσθηκε στην Αθήνα. Στις 17/12/1921 τιμάται με το ΄΄Χρυσό Αριστείο Ανδρείας΄΄.

Το 1938 ως Ταγματάρχης πλέον τοποθετήθηκε διοικητής του Γ΄ Συγκροτήματος των Οχυρών στον τομέα του Φαλακρού.

Μέχρι την έναρξη της επίθεσης των Γερμανικών Δυνάμεων στις 6 Απριλίου εναντίον των Οχυρών, εργάστηκε, όπως και όλοι οι διοικητές των Οχυρών, για την αποπεράτωσή τους, και ειδικότερα για την αμυντική οργάνωση του οχυρού Λίσσε.

Οι οχυρώσεις του Λίσσε αποτελούνταν από τέσσερα συγκροτήματα γύρω από το ύψωμα 771, με ανάπτυγμα υπόγειων καταφυγίων 790 μέτρα και μήκος υπόγειων στοών 950 μέτρα. Το κόστος της κατασκευής του ανήλθε στα 43 εκ. δραχμές, ποσό που αντιστοιχεί σήμερα σε περισσότερα από 2 δις ευρώ. Η δύναμη του αποτελούνταν από 12 αξιωματικούς και 457 οπλίτες.

Στα Οχυρά Λίσσε και Περιθώρι καθώς και σε πολλά άλλα Οχυρά δόθηκαν αποφασιστικές μάχες, με τις οποίες προτάχθηκε πρωτοφανής αντίσταση και προκλήθηκαν απροσδόκητα πλήγματα στην αήττητη μέχρι τότε Γερμανική πολεμική μηχανή. Τα Οχυρά δεν παραδόθηκαν ούτε και όταν υπεγράφη η συνθηκολόγηση της Ελλάδας. Ο ίδιος ο Δετοράκης, όπως και οι υπόλοιποι διοικητές, αρνήθηκαν να συνυπογράψουν, πράξη στην οποία προέβησαν μόνον εφόσον πιέστηκαν από το αρχηγείο και μόνον αφού εξασφάλισαν ευνοϊκούς όρους παράδοσης για τους υπερασπιστές τους. Η μάχη του Λίσσε χαρακτηρίζεται από τους σύγχρονους ιστορικούς μελετητές ως το Στάλινγραντ της Ελλάδος, αφού μεγάλο μέρος αυτής διεξήχθη μέσα από το χωριό Οχυρό.

Μετά την κατάληψη της Ελλάδας ο Δετοράκης πέρασε μέσω της Χίου στα Μικρασιατικά παράλια και στη συνέχεια στο Κάιρο, όπου εντάχθηκε στις εκεί δυνάμεις κατά του Χίτλερ. Μετά τη λήξη του πολέμου επιστρέφοντας στην Ελλάδα εντάχθηκε πάλι στις ένοπλες δυνάμεις και το καλοκαίρι του 1945 ανέλαβε διοικητής του φρουραρχείου Αθηνών μέχρι τον Απρίλιο του 1946, όταν ερχόμενος σε ρήξη με τους ανωτέρους του για χειρισμούς που δεν άρμοζαν στη συνείδηση του τέθηκε σε υποχρεωτική άδεια μέχρι το φθινόπωρο του 1947.

Λίγο αργότερα επανήλθε αναλαμβάνοντας χρέη διοικητή στο Κέντρο Εκπαίδευσης του Ηρακλείου. Αποστρατεύτηκε ως Συνταγματάρχης το 1949, έχοντας πάρει πολλές ηθικές αμοιβές κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του ζωής.

Πέθανε το 1954, τέσσερα χρόνια μετά τον γάμο του.

Στη διάρκεια της σύντομης ζωής του τίμησε την πατρίδα του στον μέγιστο δυνατό βαθμό. 

 

Συγχαρητήρια στο ΕΠΑΛ Κάτω Νευροκοπίου.

Η Αποκάλυψη της παλιμψήστου της Παναγίας της Χρυσοκεφάλου, 24-25 Μαρ 2025. Μετά απο έξι αιώνες

 

Πανοσιολογιώτατε, Σεβαστοί πατέρες, κ. Δήμαρχε, κ. θεματικέ Αντιπερειφερειάρχα,κ. Εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, Αγαπητό εκκλησίασμα, Κυρίες και κύριοι

 Σε μια περίοδο που η βυζαντινή τέχνη ήταν σε άνθιση, περί τον 10 ο αιώνα, ανεγέρθηκε ο ναός της Παναγίας της Χρυσοκεφάλου στην Τραπεζούντα, την τρίτη μεγαλύτερη και ακμάζουσα πόλη, μετά την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη, της Μικρασίας, της βρυσομάνας του ελληνισμού.

 Δοξάζουμε σήμερα, μετά από έξι αιώνες, τη χάρη της Παναγίας της Χρυσοκεφάλου.

Τιμούμε τη μνήμη μιας από τις ιστορικότερες εκκλησίες του Πόντου.

Αποκαλύπτουμε την παλίμψηστο, από την αχλή του χρόνου, προστάτιδα των Κομνηνών.

 Η αναβίωση της ιστορικής μνήμης του Μητροπολιτικού ναού της Χρυσοκεφάλου αποτελεί ύψιστη τιμή και καθήκον, από μια κοινωνία που σέβεται την πίστη και την παράδοσή της και φιλοδοξεί να έρθει στο προσκήνιο του ενδιαφέροντος, όσων επιθυμούν να καταδυθούν στις χαμένες πτυχές της εκκλησίας του Πόντου.

 Σεβαστό εκκλησίασμα,

Όλοι οι κάτοικοι του χωριού μας είναι πρόσφυγες, με το μεγαλύτερο μέρος αυτών να προέρχεται από την περιοχή της Τραπεζούντας.

Το χωριό πήρε το όνομά του, το 1928, από τον μεγάλο ναό της πόλης.

Είναι προφανές ότι, το όνομα του χωριού προτάθηκε από τους κατοίκους του και πρωτίστως από τον πολυγραφότατο και πολυμαθή δάσκαλο Νυμφόπουλο, ο οποίος φοίτησε στο φροντιστήριο της Τραπεζούντας. Είναι άγνωστο όμως γιατί και η εκκλησία του χωριού δεν αφιερώθηκε στη χάρη της Παναγίας της Χρυσοκεφάλου, αφού πουθενά αλλού σε όλον χριστιανικό κόσμο, μέχρι και σήμερα, δεν υπήρχε και δεν υπάρχει ναός για τη δοξασία και την εορτή της τιμής της βρεφοκρατούσας Παναγίας Χρυσοκεφάλου.

 Η ΄΄Παναγία η Χρυσοκέφαλος΄΄ θεωρείται η πιο παλιά εκκλησία της κραταιάς πρωτεύουσας των Κομνηνών, με κτήτορα τον βασιλιά της Καππαδοκίας και Τραπεζούντας Αννιβαλιανό, γαμπρό του Μεγάλου Κωνσταντίνου.

Η παράδοση, αποδίδει την επωνυμία Χρυσοκέφαλος της Παναγίας, είτε στη χάλκινη επικάλυψη των πλακών του τρούλου του Ναού, που από μακριά φάνταζε χρυσός, είτε στην ύπαρξη σ’ αυτόν εικόνας της Θεοτόκου με ανάλογη χρυσή επένδυση.

Επειδή όμως ο Ναός αναφέρεται στην εκκλησιαστική ιστορία από τον 11^ο  αιώνα, ενώ ο τρούλος χρονολογείται έναν αιώνα αργότερα, η εκδοχή που αναφέρεται στην εικόνα πρέπει να θεωρηθεί η πιο πιθανή.

 Η Παναγία η Χρυσοκέφαλος αποτελούσε τον μοναδικό ναό της Τραπεζούντας που διέθετε την απαιτούμενη λειτουργική διαμόρφωση και τον κατάλληλο εξοπλισμό, προκειμένου να εξυπηρετήσει την τελετή της στέψης των αυτοκρατόρων. Το στοιχείο αυτό προβάλλει σαφέστερα τη σημαίνουσα θέση της μεταξύ των ναών της πόλης.

 Όπως μαρτυρεί και ο Μιχαήλ Πανάρετος στο Χρονικό του, ο Ιωάννης Γ΄ Μεγάλος Κομνηνός εστέφθη [...] εις την Χρυσοκέφαλον εν τω άμβωνι.

Εδώ στέφονταν και θάβονταν οι αυτοκράτορες, από εδώ ξεκινούσαν τους μεγάλους πολέμους, εδώ έβρισκαν ανακούφιση οι αναξιοπαθούντες, εδώ μάθαιναν γράμματα τα παιδιά, εδώ δόξαζαν τη χάρη της οι πιστοί, εδώ προσεύχονταν για τη ζωή τους και το καλό του κόσμου.

Η χάρη της Παναγίας προστάτευε τα τείχη της πόλης. Μετά από νικητήριους πολέμους, οι Κομνηνοί, προσέφεραν πολλά «αφιερωτήρια» στην Θεοτόκο την Χρυσοκέφαλο. Η κεντημένη εικόνα της, στις στολές των ακριτών, προστάτευε την ανδρεία των πολεμιστών και την τιμή του ελληνισμού.

Μετά την επιτυχημένη αντιμετώπιση της τουρκικής επίθεσης στην πόλη, το 1223, σύμφωνα με τον τότε Μητροπολίτη Ιωσήφ Λαζαρόπουλο, η εικόνα κοσμήθηκε από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Α΄ με λίθους τιμίους και μαργάρους λαμπρούς,  ο οποίος και ευαγγέλιόν τε εξειλεγμένον έκκριτον, χρυσώ κεκοσμημένον απείρω, δώρον παρέσχεν. Μαρτυρείται  μάλιστα ότι ο Ανδρόνικος είχε περάσει στη Χρυσοκέφαλο, προσευχόμενος, την αγωνιώδη νύχτα, πριν την επιτυχή έκβαση του αγώνα.

Ο Ναός καταστράφηκε τον Ιούλιο του 1341, κατά την πυρπόληση της Τραπεζούντας από του Τούρκους και ανακαινίσθηκε εκ βάθρων υπό του Τραπεζούντος Ακακίου.

Μετά την αποκατάσταση της εκκλησίας, την ημέρα του Ευαγγελισμού που πανηγύριζε ο Ναός, τελέσθηκαν τα εγκαίνια του νέου ανακαινισμένου Ναού. Στην Ωδή των εγκαινίων, όπως γράφει ο Μητροπολίτης Χρύσανθος και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος, αναφέρεται: ΄΄εις τον κοσμόσωστον και θείον ευαγγελισμόν … καθ ήν γέγονε νύν και η τήσδε εορτής επωνύμου ιδρυμένου νέου ναού΄΄.

O ναός της Παναγίας Χρυσοκεφάλου αποτελούσε αρχικά το καθολικό μοναστηριακού συγκροτήματος, στο κέντρο της οχυρωμένης πόλης.  Ο ναός ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο της τρίκλιτης θολωτής βασιλικής με νάρθηκα και υπερώο.

Ο γερμανικός ιστορικός Fallmerayer, o οποίος είχε επισκεφθεί τον Ναό το 1840, είχε δει ολόκληρο το μωσαϊκό, το οποίο αναπαρίστανε τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου … ΄΄Οι κυανές και χρυσές ψηφίδες της εικόνας σπινθηροβολούσαν και άστραφταν από τις ακτίνες του ήλιου΄΄ , όπως έγραψε στο χρονικό της Τραπεζούντος.

Είναι κρίμα που δεν έχει διασωθεί η εντυπωσιακή διακόσμηση αυτού του εξαιρετικά σημαντικού ναού.

Μετά το 1461 που έπεσε η Τραπεζούντα από τους Οθωμανούς, ο ναός μετατράπηκε σε τζαμί και προϊόντος του χρόνου, οι αγιογραφίες, τα μαρμαροθετήματα, η μεγάλη αψίδα και το περίτεχνο βυζαντινό ψηφιδωτό δάπεδο καλύφθηκαν με ασβέστες και κονιάματα. Και σήμερα ο ναός λειτουργεί ως τέμενος και προτείνουμε να συμπεριληφθεί στις προσπάθειες για την αναγνώριση και τον χαρακτηρισμό του ως μνημείου παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, από την UNESCO.

 Από το αρχικό μοναστηριακό συγκρότημα, το οποίο περιλάμβανε τοξωτά μοναστικά κτήρια και πιθανότατα και επισκοπικό μέγαρο, δε σώζεται παρά μόνο το καθολικό.

Το 1917, οπότε η Τραπεζούντα βρισκόταν υπό την κατοχή ρωσικών στρατευμάτων, αρχαιολογική αποστολή με επικεφαλής τον F. Uspenkij απομάκρυνε όλα τα προσκτίσματα που είχαν κατασκευαστεί στις πλευρές του Ναού μετά τη μετατροπή του σε τέμενος. Μετά την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων, καταστρέφονται και τα τελευταία μεγαλόπρεπα ταφικά μνημεία που υπήρχαν στον Ναό και στον περιβάλλοντα χώρο του.

Ας αναλογιστούμε τα δάκρυα στα λιμάνια του ξεριζωμού των παππούδων μας, που έχαναν την πατρίδα τους και μαζί κάθε ελπίδα να ανάψουν πάλι κάποτε το καντήλι της πίστης των εκκλησιών τους.

Αυτήν την ελπίδα σήμερα εκπληρώνουμε, με τη θρησκευτική και πολιτιστική αποκάλυψη που επιχειρούμε. Αυτές τις ψυχές δικαιώνουμε που με τα σφιγμένα από τον φόβο χείλη τους, δεν τολμούσαν στα παιδικά μας  χρόνια να μας μιλήσουν για ό,τι άφησαν πίσω τους.

Η εκκλησία της Χρυσοκέφαλου δεν καλλιεργούσε μόνο την πίστη και τις πανανθρώπινες χριστιανικές αξίες και αρετές. Την περίοδο της ακμής της, λειτουργούσαν επιστημονικά εργαστήρια, όπου οι νέοι άνθρωποι κυρίως μάθαιναν γράμματα και τέχνες, όπως αστρονομία, ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική και μεγάλο μέρος των πεδίων που είχε μέχρι τότε κατακτήσει η επιστήμη.   

Η ημέρα αυτή δεν θα μετατραπεί ποτέ σε ένα ακόμα πανηγυρικό φολκρόλ. Με την δέουσα κατάνυξη θα τιμούμε την κυρά της Τραπεζούντας που ενέπνευσε τον λαό, τον κλήρο, τους αυτοκράτορες και τους αντάρτες του Πόντου. Με τις προσήκουσες τιμές της εκκλησίας, αλλά και εκδηλώσεις τέχνης και του πολιτισμού, όπως την εποχή της ακμής της πρωτεύουσας πόλης του Πόντου, θα εορτάζουμε και θα πανηγυρίζουμε τη χάρη Της.

Σήμερα σε αυτό το μικρό χωριό, οι ύμνοι προς την Θεοτόκο την Χρυσοκέφαλο αποτελούν πνευματική και θρησκευτική υποχρέωση που βαραίνει τις μνήμες μας και ελαφρύνει τη συνείδηση μας.

Κυρίες και κύριοι, σεβαστοί πατέρες, αγαπητό εκκλησίασμα

Από σήμερα ο σεπτός ναός μας, με τις άοκνες προσπάθειες του καλού μας ιερέα παπα- Αλέξη και την ευλογία του σεβασμιότατου μητροπολίτη μας κ.κ. Ιερώθεου, αφιερώνεται και στην χάρη της Παναγίας της Χρυσοκέφαλου.

Πίστη, πολιτισμός, προσφυγιά, αξιοπρέπεια και ζώσα μνήμη, είναι οι έννοιες που περικλείει η Χρυσοκέφαλος.

Ίσως αργήσαμε αλλά δεν λησμονήσαμε. Και οι πατρίδες είναι σαν τους ανθρώπους, πεθαίνουν όταν τις ξεχνάμε.

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, αναγεννά σήμερα μαζί με τον Θεάνθρωπο και την ελπίδα της αναγγελίας της αποκατάστασης της πολιτισμικής μας παρακαταθήκης.  

Οι ύμνοι μας προς την καρτερική μας Παναγία φτάνουν σήμερα μέχρι τους Ουρανούς και την πάλαι ποτέ κραταιά πρωτεύουσα των Κομνηνών. Σε εμάς τους ταπεινούς  Χρυσοκεφαλιώτες ανέθεσε η Θεία Χάρη να αποκαταστήσουμε τη μνήμη της.

Δίπλα στις εκκλησίες και τα μοναστήρια της πατρίδας, όπως η Παναγία Σουμελά, η Αγία Σοφία, ο Περιστερεώτας, ο  Άγιος Ευγένιος, η Γουμερά και ο Βαζελώνας, πλέον τιμάται στην Ελλάδα και η Παναγία η Χρυσοκέφαλος. 

Η μνήμη ενώνει το «πριν» με το «μετά» σε μια νοητή αλυσίδα που, αν κοπεί, θα χάσουμε τον προσανατολισμό μας. Θα μείνουν μισά τα βήματά μας. Αντίθετα, περπατώντας στα χνάρια των προγόνων μας, αντλούμε δύναμη από τη γη. Ο λαός που περιφρονεί το ιστορικό του παρελθόν, αποδυναμώνει το παρόν και φτωχαίνει το μέλλον του. Η ιστορία του Πόντου είναι το συναισθηματικό και θρησκευτικό μας συνάμα αγκωνάρι. Και, «όπως τα πεύκα κρατούν τη μορφή του αγέρα/ ενώ ο αγέρας έφυγε, δεν είναι εκεί/ το ίδιο και τα λόγια, φυλάγουν τη μορφή του ανθρώπου/ κι οι άνθρωποι έφυγαν, δεν είναι εκεί», μας θυμίζει ο Σεφέρης.

Ας έχουμε την ευλογία της για να τιμήσουμε όπως οφείλουμε το όνομα της.

Ευχαριστώ

Γεώργιος Μουρουζίδης

 

Η κ. Ειρήνη Ταχμαζίζου απαγγέλοντας το ποίημα "Πάρθεν'' του Καβάφη

 

Στη σκιά του Φαλακρού: Ποτάμια, τεχνητές λίμνες και πλούσια φύση Ένα από τα πιο όμορφα βουνά της Ελλάδας

 

 Το Φαλακρό είναι ένα από τα πιο όμορφα βουνά που έχουμε. Υψώνεται σε 2.232 μέτρα υψόμετρο και φιλοξενεί στις πλαγιές του ζωντανά χωριουδάκια, εγκαταλελειμμένους οικισμούς, εντυπωσιακά λατομεία, μεγάλες αλπικές εκτάσεις και λιβάδια γεμάτα άγριες ορχιδέες, κρόκους, θυμάρια, ρίγανες, μέντες, πρίμουλες κ.α. ενώ οι δασωμένες πλευρές του είναι γεμάτες από πεύκα, βαλανιδιές, γαύρους, καστανιές, φράξους και μπόλικες οξιές.

Πρώτο και καλύτερο, το χωριό του Βώλακα, που μπορεί να είναι η βάση σας για όλη την περιήγησή σας γύρω από το βουνό. Το χωριό είναι σκαρφαλωμένο στα 830 μ. υψόμετρο στις πλαγιές του Φαλακρού. Ένα κλασικό ορεινό ελληνικό χωριό που στην είσοδό του θα δείτε γουρουνάκια, κοτούλες, αγελάδες και άλογα να τριγυρίζουν. Μην περιμένετε ένα γραφικό χωριό τύπου Πάπιγκο, εδώ μιλάμε για μια εξαιρετικά αυθεντική εκδοχή ενός αγροτοκτηνοτροφικού χωριού στα ορεινά της Ελλάδας. Δεν λείπουν τα πέτρινα σπίτια, τα δρομάκια και η γραφικότητα απλά μιλάμε για μια διαφορετικού τύπου ομορφιά. Εντυπωσιάζουν δε, και τα πολλά λατομεία που υπάρχουν έξω από το χωριό. 

Για να διαβάσετε όλο το άρθρο πατήστε ΕΔΩ

 

Χρυσοκέφαλος Δράμας: Μετά από επτά αιώνες θα υμνηθεί η χάρις της Παναγίας της Χρυσοκεφάλου

 

 Όλοι οι κάτοικοι του χωριού Χρυσοκέφαλος του Δήμου Κάτω Νευροκοπίου είναι προσφυγικής καταγωγής, προερχόμενοι –στο μεγαλύτερο ποσοστό τους– από την περιοχή της Τραπεζούντας. Από το 1938 άρχισε η ανέγερση του ναού του χωριού, από το υστέρημα κυρίως και με την προσωπική εργασία των κατοίκων του χωριού, η οποία ολοκληρώθηκε το 1955.

Το χωριό ονομάστηκε (το 1928) Χρυσοκέφαλος από την «Παναγία τη Χρυσοκέφαλο» της Τραπεζούντας, η οποία θεωρείται η πιο παλιά εκκλησία της πόλης, με κτήτορα τον βασιλιά της Καππαδοκίας και Τραπεζούντας Αννιβαλιανό, που ήταν γαμπρός του Μεγάλου Κωνσταντίνου.

Η παράδοση αποδίδει την επωνυμία «Χρυσοκέφαλος» είτε στη χάλκινη κάλυψη των πλακών του τρούλου του ναού, που από μακριά φάνταζε χρυσός, είτε στην ύπαρξη σε αυτόν εικόνας της Θεοτόκου με ανάλογη χρυσή επένδυση. Επειδή όμως ο Ναός αναφέρεται στις πηγές με την επωνυμία «Χρυσοκέφαλος» ήδη από τον 11ο αιώνα, ενώ ο τρούλος χρονολογείται στον 12ο, η εκδοχή που αναφέρεται στην εικόνα πρέπει να θεωρηθεί πιο πιθανή. Πρόκειται για την εικόνα της Παναγίας Βρεφοκρατούσας που υπήρχε στο ναό. Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς κατασκευάστηκε ο ναός, πάντως στις αρχές του 11ου αιώνα υπήρχε ήδη, οπότε ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β’ ο Βουλγαροκτόνος χορήγησε τη διακόσμησή του.

Διαβάστε όλο το άρθρο πατώντας ΕΔΩ

 

Μεταβυζαντινές Εκκλησίες Κάτω Νευροκοπίου

 

Σήμερα, Κυριακή της Ορθοδοξίας, κάνουμε ένα σύντομο αφιέρωμα στις μεταβυζαντινές εκκλησίες του τόπους, οι οποίες ανεγέρθηκαν μετά το 1830 !!!

Αξίζει να σημειωθεί ότι στα χωριά του Νευροκοπίου, υπάρχουν οι περισσότεροι μεταβυζαντινοί ναοί του νομού Δράμας ! 

 

Ό𝛌𝛐𝛊 𝛐𝛊 𝚴𝛂𝛐ί 𝛂𝛑𝛐𝛕𝛆𝛌𝛐ύ𝛎 𝛑ό𝛌𝛐 𝛕𝛐𝛖𝛒𝛊𝛔𝛕𝛊𝛋ής έ𝛌𝛏𝛈ς, 𝛍𝛆 𝛑𝛌𝛐ύ𝛔𝛊𝛐 𝛆𝛎𝛅𝛊𝛂𝛗έ𝛒𝛐𝛎.

 

Ιερός Ναός του 𝑨𝜸ί𝝄𝝊 𝜟𝜼𝝁𝜼𝝉𝝆ί𝝄𝝊 στο 𝜥ά𝝉𝝎 𝜨𝜺𝝊𝝆𝝄𝜿ό𝝅𝜾 (1866). Ο ναός εντάσσεται στον τύπο της τρίκλιτης τρουλλαίας θολωτής βασιλικής με στοά στη δυτική και στις πλάγιες πλευρές και υπερκείμενο γυναικωνίτη. Τόσο στο ισόγειο της στοάς όσο και στον γυναικωνίτη τα ανατολικά πέρατα, βόρειο και νότιο, καταλαμβάνονται από παρεκκλήσια. Το κωδωνοστάσιο - με ισόγειο και τρεις ορόφους - είναι τοποθετημένο στον κατά μήκος άξονα του ναού στο μέσο της δυτικής πλευράς. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού είναι το αρχικό και οι δεσποτικές του εικόνες είναι, σύμφωνα με επιγραφές, του 1868 και 1874. Στον ναό διατηρούνται αξιόλογα κειμήλια από το 1840 που πιστοποιούν ότι στην θέση του υπήρχε παλαιότερος ναός. Στα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού εντάσσονται, επίσης, ο άμβωνας και το δεσποτικό.

Στα ερείπια του 𝜜𝜿𝝆𝜾𝝂𝝄ύ στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, είναι κτισμένος από το 1848 ο ναός των 𝜜𝝆𝝌𝜶𝜸𝜸έ𝝀𝝎𝝂 𝜧𝜾𝝌𝜶ή𝝀 𝜿𝜶𝜾 𝜞𝜶𝜷𝝆𝜾ή𝝀. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με στοά στη δυτική και σε όλο το ανάπτυγμα των πλάγιων πλευρών της, που φέρει υπερκείμενο γυναικωνίτη.Το καμπαναριό χτίστηκε το 1884. Στο ναό ξεχωρίζουν τοιχογραφίες, πιθανώς της δεκαετίας του 1860, στο ιερό βήμα και στα παρεκκλήσια. Νεώτερες, της δεκαετίας του 1870 ή 1880, είναι οι τοιχογραφίες στο δυτικό τμήμα της στοάς, με παραστάσεις από τη Δημιουργία του Κόσμου, τη Δευτέρα Παρουσία, καθώς και μορφών της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Παραμονή και ανήμερα της εορτής των Αρχαγγέλων 7-8 Νοεμβρίου, πλήθος πιστών από την Ελλάδα αλλά και την Βουλγαρία καταφθάνουν στον ναό για να παρακολουθήσουν τη Θεία Λειτουργία και στη συνέχεια να γευτούν το παραδοσιακό φαγητό «Κεσκέκι» στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας, συνοδευόμενο από παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια.

Στον εγκαταλελειμμένο οικισμό 𝜦𝜾𝜷𝜶𝜹ά𝜿𝜾, συναντάμε τον ναό της 𝜥𝝄𝜾𝝁ή𝝈𝜺𝝎ς 𝝉𝜼ς 𝜣𝜺𝝄𝝉ό𝜿𝝄𝝊, που κτίστηκε το 1870. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλικής, με εσωτερικό όροφο (γυναικωνίτη) στη δυτική πλευρά. Το καμπαναριό, που υψώνεται στο μέσο της δυτικής πλευράς, κατασκευάστηκε το 1899/1900. Διατηρείται το αρχικό ξυλόγλυπτο τέμπλο, και πολλά από τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού, όπως ο άμβωνας και το κιβώριο της Αγίας Τράπεζας, αλλά και το στηθαίο του γυναικωνίτη. Ο ναός του Λιβαδακίου είναι ένα από ένα από τα καλύτερα διατηρητέα μεταβυζαντινά μνημεία της περιοχής. Την παραμονή και ανήμερα της γιορτής της Παναγίας συγκεντρώνει πλήθος κόσμου από τις γύρω περιοχές και όχι μόνο.

Στον χαρακτηρισμένο παραδοσιακό οικισμό του 𝜫𝜺𝝆𝜾𝜽𝝎𝝆ί𝝄𝝊, βρίσκεται ο Ιερός Ναός του 𝑨𝜸ί𝝄𝝊 𝜨𝜾𝜿𝝄𝝀ά𝝄𝝊 κτίστηκε το 1835. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με εσωτερικό όροφο (γυναικωνίτη) στη δυτική του πλευρά. Ανατολικά του ναού διασώζεται εξάπλευρο καμπαναριό, του 1911. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού είναι και αρκετά ακόμη από τα ξυλόγλυπτά του, όπως ο άμβωνας και ο δεσποτικός θρόνος, είναι τα αρχικά του ναού.

Ο Ιερός Ναός των 𝜠𝜾𝝈𝝄𝜹ί𝝎𝝂 𝝉𝜼ς 𝜣𝜺𝝄𝝉ό𝜿𝝄𝝊, στον παραδοσιακό οικισμό του 𝜫𝜶𝜸𝝄𝝂𝜺𝝆ί𝝄𝝊, κτίστηκε στα 1835. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, με εσωτερικό γυναικωνίτη σε όροφο στη δυτική πλευρά του κτίσματος. Πετρόκτιστο επιβλητικό πυργοειδές καμπαναριό από λαξευμένο γρανίτη προστέθηκε σε μικρή απόσταση από τον ναό το 1881. Διατηρούνται οι αρχικές καμπάνες του 1882 και ο μηχανισμός εκκρεμούς ρολογιού στον τρίτο όροφό του. Κάποιες από τις εικόνες στο εσωτερικό του ναού χρονολογούνται στο 1812-13.

Ο Ιερός Ναός του 𝜜𝜸ί𝝄𝝊 𝜤𝝎ά𝝂𝝂𝜼 𝝉𝝄𝝊 𝜫𝝆𝝄𝜹𝝆ό𝝁𝝄𝝊 στα 𝜦𝜺𝝊𝜿ό𝜸𝜺𝜾𝜶, κτίστηκε το 1836. Το καμπαναριό στο μέσο της δυτικής πλευράς του ναού προστέθηκε το 1887. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με στοά και υπερκείμενο αυτής γυναικωνίτη στη δυτική πλευρά. Στο διάστημα 1968-1972 ανακατασκευάστηκε όλο το εσωτερικό του κτίσματος και ο ναός αλλοιώθηκε σε σημαντικό βαθμό. Από τα ξυλόγλυπτα του ναού διατηρήθηκε μόνο το τέμπλο, οι δεσποτικές εικόνες του οποίου χρονολογούνται στα 1894.

Ο Ιερός Ναός των 𝑨𝜸ί𝝎𝝂 𝜣𝜺𝝄𝜹ώ𝝆𝝎𝝂 στην 𝜥ά𝝉𝝎 𝜝𝝆𝝄𝝂𝝉𝝄ύ κτίστηκε το 1835. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, με εσωτερικό γυναικωνίτη σε όροφο στη δυτική πλευρά του κτίσματος. Το τέμπλο, ο άμβωνας και ο δεσποτικός θρόνος αφορούν τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού. Το καμπαναριό κατασκευάστηκε το 2004, αντικαθιστώντας παλαιότερο που καταστράφηκε το 1947, και σε αυτό φυλάσσονται οι αρχικές καμπάνες.

Ο Ιερός Ναός του 𝜜𝜸ί𝝄𝝊 𝜞𝜺𝝎𝝆𝜸ί𝝄𝝊 𝝈𝝉𝝄𝝂 𝜥𝝆𝜾𝜽𝜶𝝆ά κατασκευάστηκε γύρω στο 1880.Ο ναός είναι τρουλαία τρίκλιτη θολωτή βασιλική με στοά και υπερκείμενο γυναικωνίτη στη δυτική και στο ήμισυ των πλάγιων πλευρών. Αν και η στέγη του έχει καταπέσει, διατηρείται τμήμα των τοιχογραφιών του 1886, σύμφωνα με σχετική επιγραφή στην παράσταση του Αγ. Γεωργίου. Πρόκειται για μνημείο μοναδικό στο είδος του, πνιγμένο όμως μέσα στη βλάστηση που κάνει την πρόσβαση σχετικά δύσκολη. Τμήμα του μαρμάρινου λιθανάγλυφου του υπέρθυρου της δυτικής εισόδου φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας.

Ο Ιερός Ναός των 𝜜𝝆𝝌𝜶𝜸𝜸έ𝝀𝝎𝝂 𝜧𝜾𝝌𝜶ή𝝀 𝜿𝜶𝜾 𝜞𝜶𝜷𝝆𝜾ή𝝀 στον 𝜞𝝆𝜶𝝂ί𝝉𝜼 κτίστηκε το 1836 και εντασσόταν στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής, με εσωτερικό όροφο/γυναικωνίτη στη δυτική του πλευρά. Το 1873 προστέθηκε το δυτικό τμήμα του ναού, με τη στοά και τον υπερκείμενο της γυναικωνίτη, και το κωδωνοστάσιο. Διατηρούνται αρκετά από τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού, όπως το τέμπλο, ο δεσποτικός θρόνος και το κιβώριο της Αγίας Τράπεζας.

Στο 𝜪𝝌𝝊𝝆ό σώζεται η εκκλησία του 𝑨𝜸ί𝝄𝝊 𝜟𝜼𝝁𝜼𝝉𝝆ί𝝄𝝊, που κτίστηκε το 1882. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με στοά με υπερκείμενο γυναικωνίτη στη δυτική πλευρά.Διατηρούνται από τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού το τέμπλο, ο δεσποτικός θρόνος και ο άμβωνας. Ο ναός ήταν ο ενοριακός του οικισμού έως το 1972. Έκτοτε λειτουργείται μόνο τη μέρα μνήμης του αγίου.

Η 𝜥𝝄ί𝝁𝜼𝝈𝜼 της 𝜣𝜺𝝄𝝉ό𝜿𝝄𝝊 𝝈𝝉𝝄 𝜟𝜶𝝈𝝎𝝉ό, χτίστηκε το 1870. Ο ναός εντάσσεται στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής με στοά και υπερκείμενο γυναικωνίτη στη δυτική πλευρά και ξύλινο τρουλίσκο στο μέσο του κεντρικού κλίτους.

Ο Ιερός Ναός του 𝜫𝝆𝝄𝝋ή𝝉𝜼 𝜢𝝀ί𝜶 στον 𝜝ώ𝝀𝜶𝜿𝜶 κτίστηκε το 1841. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, με εσωτερικό όροφο/γυναικωνίτη στη δυτική πλευρά.Το 1987, έπειτα από ισχυρό σεισμό, κατέρρευσε το μεγαλύτερο τμήμα της στέγης του ναού. Από τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού διατηρούνται διατηρούνται το τέμπλο, το κιβώριο της Αγίας Τράπεζας, ο άμβωνας, και δύο προσκυνητάρια. Πυργοειδές καμπαναριό, κτίσμα του 1887, υψώνεται σε μικρή απόσταση βορειοδυτικά του ναού. Δίπλα στον παλιό ναό, κατασκευάστηκε το 1975 ο νέος ναός του Προφήτη Ηλία.

Ο Ιερός Ναός του 𝜜𝜸ί𝝄𝝊 𝜜𝜽𝜶𝝂𝜶𝝈ί𝝄𝝊 στην 𝜠𝝃𝝄𝝌ή, ανεγέρθηκε το 1866 στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής με στοά στη δυτική πλευρά και υπερκείμενο αυτής γυναικωνίτη. Μετά την καταστροφή της παραμονής της εορτής της 𝜧𝜺𝝉𝜶𝝁ό𝝆𝝋𝝎𝝈𝜼ς 𝝉𝝄𝝊 𝜮𝝎𝝉ή𝝆𝝄ς το 1954, ξανακτίστηκε ουσιαστικά όλος ο ναός εκτός των περιμετρικών τοίχων χωρίς να διατηρηθεί τίποτα από τα ξυλόγλυπτα του. Πανηγυρίζει δύο φορές τον χρόνο.

Ο Ά𝜸𝜾𝝄ς 𝜨𝜾𝜿ό𝝀𝜶𝝄ς του 𝜝𝜶𝜽𝝊𝝉ό𝝅𝝄𝝊, χτίστηκε στα μέσα του 19ου αιώνα. Ως αγιογράφοι φαίνονται οι Στεργίου από το Νευροκόπι και Κυριαζής από τον Αίνο. Μόνο η εσωτερική διακόσμηση παρέμεινε άθικτη, ενώ η εικονοστοιχεία με ξυλογλυπτική με εικονίδια που χρονολογούνται από το 1813 έως το 1869 διατηρήθηκε μέχρι το 2005, όταν δυστυχώς η εκκλησία καταστράφηκε ολοσχερώς από πυρκαγιά. Τα θυρανοίξια του ανακαινισμένου ναού έγιναν το 2020. 

𝜢 𝜡𝝎𝝄𝜹ό𝝌𝝄𝝊 𝜫𝜼𝜸ής στο 𝜫𝜺𝝆𝜾𝜽ώ𝝆𝜾, αξιόλογη εκκλησία με εικόνες του αγιογράφου Στέργιου Γεωργιάδη. Είναι τρίκλιτη βασιλική με καμαρωτή στέγη που χτίστηκε το 1876.

 

 

Τα προαναφερόμενα στοιχεία και οι φωτογραφίες είναι ενδεικτικές, για να τις ανακαλύψετε τις εκκλησίες πρέπει να τις επισκεφθείτε !

 

Μπορείτε να δείτε τους τόπους και φωτογραφίες πατώντας ΕΔΩ  

 

Ευχαριστώ τον κ. Βασίλη Μεσσή για την βοήθεια του !

𝝤𝝻𝝸𝝺ί𝝰 𝞃𝝾𝞄 𝝙𝞀. 𝝗𝝰𝝺𝝴𝝼𝞃ί𝝼 𝝨𝝼ά𝝸𝝼𝞃𝝴𝞀 𝞂𝞃𝝾 𝝤𝞆𝞄𝞀ό την 2 Απρ 2023

 

Καλημέρα και χρόνια πολλά !

Ευχαριστώ πολύ τον Δήμο Κάτω Νευροκοπίου για την πρόσκληση. Είναι μεγάλη μου τιμή να βρίσκομαι εδώ σήμερα, όχι μόνο ως ιστορικός από την Αθήνα, αλλά και ως Γερμανός πολίτης, απόγονος δύο παππούδων Γερμανών στρατιωτών. Γεγονός που πιστεύω ότι από μόνο του δείχνει την πολύ μεγάλη πρόοδο που έχουμε κάνει τα τελευταία 82 χρόνια στην Ευρώπη.

Το οχυρό Λίσσε είναι ένας τόπος μνήμης, όπως επίσης και ένας τόπος ιστορικής κατανόησης. Αποτελεί δηλαδή έναν τόπο στον οποίο, πέρα από την ιστορία στα βιβλία, μπορεί ο τουρίστας, ο επισκέπτης, ο ενδιαφερόμενος να καταλάβει την ιστορία και να επιστρέψει σπίτι του με νέες ιδέες για μία ευρύτερη κατανόηση. Όταν βρίσκεται κανείς πάνω στο οχυρό και βλέπει την πεδιάδα, καταλαβαίνει αμέσως τη γεωγραφία, την πολεμική-στρατηγική γεωγραφία του σημείου και θεωρώ ότι η αξιοποίηση ενός τέτοιου τόπου ιστορίας είναι πάρα πολύ σημαντική και βοηθάει πέρα από την ανάγνωση βιβλίων και δημοσιεύσεων.

Έχουμε την ευκαιρία σήμερα να παρευρισκόμαστε σε μια καινούργια έκθεση εικονικής πραγματικότητας και θα ήθελα να συγχαρώ τον Δήμο, καθώς πρόκειται για κάτι πολύ σύγχρονο και καινοτόμο. Ταυτόχρονα αποτελεί μία πολύ σημαντική πρωτοβουλία, γιατί μας δείχνει την κατεύθυνση που είναι αναγκαίο να ακολουθήσουμε. Οι συνήθειες των ανθρώπων σήμερα και των νέων, αλλάζουν και δεν πρέπει να τους αφήσουμε μόνους τους με την ιστορία και με λάθος ιδέες. Οφείλουμε να τους πάρουμε από το χέρι, να τους δείξουμε τον δρόμο με ενδιαφέρουσες τεχνολογίες και να μην τους αφήσουμε μόνους τους. Η παρούσα έκθεση εικονικής πραγματικότητας πιστεύω ότι είναι ένα πάρα πολύ καλό και σημαντικό παράδειγμα.

Στην έρευνα που πραγματοποιώ στο Εθνικό ίδρυμα Ερευνών στην Αθήνα, η οποία χρηματοδοτείται από το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εξωτερικών, από πόρους του Ελληνογερμανικού Ταμείου για το Μέλλον, δουλεύουμε επίσης με νέες τεχνολογίες. Συγκεκριμένα, δημιουργούμε μία βάση δεδομένων για τη γερμανική κατοχή στην Ελλάδα, που αφορά στην εθνική ιστορία σε τοπικό επίπεδο. Φτιάχνουμε δηλαδή μία βάση, με την οποία μπορούμε να βοηθήσουμε τις τοπικές κοινότητες σε όλη τη χώρα. Βάζοντας στο σύστημα το όνομα του δήμου ή της κοινότητας που μας ενδιαφέρει, η βάση θα μας δώσει ως αποτέλεσμα ποια γερμανικά στρατεύματα πέρασαν και πόσο καιρό έμειναν στο σημείο, όπως και σε κάθε χωριό της Ελλάδας. Αν και είναι αρκετή δουλειά, καθώς δουλεύουμε για όλη τη χώρα καθ΄ όλη τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, βρισκόμαστε σε καλό δρόμο και έχω τη χαρά, καθώς σταθήκαμε τυχεροί και βρήκαμε αρκετές πληροφορίες για το Κάτω Νευροκόπι, σήμερα να δώσω ορισμένα αποτελέσματα από αυτή την έρευνα, επίσημα στον Δήμαρχο.

Για να ολοκληρώσω, θα ήθελα να σημειώσω ότι είναι σημαντική η δουλειά που γίνεται μαζί με τις τοπικές αρχές, την ερευνητική κοινότητα και σε ένα διεθνές πλαίσιο. Μέσω της βάσης δεδομένων για παράδειγμα, η οποία αποτελείται από ένα ελληνογερμανικό ερευνητικό έργο, αντιλήφθηκα ότι ο κεντρικός στρατώνας της γερμανικής μεραρχίας που πέρασε από εδώ, δηλαδή της 72^ης μεραρχίας πεζικού, προήλθε από την περιοχή μου, εκεί δηλαδή που ζούσε ο παππούς μου και κατά τύχη της ιστορίας δεν πολέμησε εδώ, αλλά πήγε στο ανατολικό μέτωπο.

Αυτή την πολυπλοκότητα της ιστορίας πρέπει να την τοποθετήσουμε μαζί και θεωρώ ότι είναι σημαντικό να την κοιτάξουμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όλοι μαζί, με τους πρώην εχθρούς και αντιπάλους, που σήμερα οι περισσότεροι είναι συνεταίροι μας. Έτσι πιστεύω ότι θα μπορέσουμε να δουλέψουμε προς μια κοινή ιστορική αφήγηση στην Ευρώπη.

Σας ευχαριστώ!

                                                                                                               Κυριακή, 2 Απριλίου 2023