Η Αποκάλυψη της παλιμψήστου της Παναγίας της Χρυσοκεφάλου, 24-25 Μαρ 2025. Μετά απο έξι αιώνες

 

Πανοσιολογιώτατε, Σεβαστοί πατέρες, κ. Δήμαρχε, κ. θεματικέ Αντιπερειφερειάρχα,κ. Εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, Αγαπητό εκκλησίασμα, Κυρίες και κύριοι

 Σε μια περίοδο που η βυζαντινή τέχνη ήταν σε άνθιση, περί τον 10 ο αιώνα, ανεγέρθηκε ο ναός της Παναγίας της Χρυσοκεφάλου στην Τραπεζούντα, την τρίτη μεγαλύτερη και ακμάζουσα πόλη, μετά την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη, της Μικρασίας, της βρυσομάνας του ελληνισμού.

 Δοξάζουμε σήμερα, μετά από έξι αιώνες, τη χάρη της Παναγίας της Χρυσοκεφάλου.

Τιμούμε τη μνήμη μιας από τις ιστορικότερες εκκλησίες του Πόντου.

Αποκαλύπτουμε την παλίμψηστο, από την αχλή του χρόνου, προστάτιδα των Κομνηνών.

 Η αναβίωση της ιστορικής μνήμης του Μητροπολιτικού ναού της Χρυσοκεφάλου αποτελεί ύψιστη τιμή και καθήκον, από μια κοινωνία που σέβεται την πίστη και την παράδοσή της και φιλοδοξεί να έρθει στο προσκήνιο του ενδιαφέροντος, όσων επιθυμούν να καταδυθούν στις χαμένες πτυχές της εκκλησίας του Πόντου.

 Σεβαστό εκκλησίασμα,

Όλοι οι κάτοικοι του χωριού μας είναι πρόσφυγες, με το μεγαλύτερο μέρος αυτών να προέρχεται από την περιοχή της Τραπεζούντας.

Το χωριό πήρε το όνομά του, το 1928, από τον μεγάλο ναό της πόλης.

Είναι προφανές ότι, το όνομα του χωριού προτάθηκε από τους κατοίκους του και πρωτίστως από τον πολυγραφότατο και πολυμαθή δάσκαλο Νυμφόπουλο, ο οποίος φοίτησε στο φροντιστήριο της Τραπεζούντας. Είναι άγνωστο όμως γιατί και η εκκλησία του χωριού δεν αφιερώθηκε στη χάρη της Παναγίας της Χρυσοκεφάλου, αφού πουθενά αλλού σε όλον χριστιανικό κόσμο, μέχρι και σήμερα, δεν υπήρχε και δεν υπάρχει ναός για τη δοξασία και την εορτή της τιμής της βρεφοκρατούσας Παναγίας Χρυσοκεφάλου.

 Η ΄΄Παναγία η Χρυσοκέφαλος΄΄ θεωρείται η πιο παλιά εκκλησία της κραταιάς πρωτεύουσας των Κομνηνών, με κτήτορα τον βασιλιά της Καππαδοκίας και Τραπεζούντας Αννιβαλιανό, γαμπρό του Μεγάλου Κωνσταντίνου.

Η παράδοση, αποδίδει την επωνυμία Χρυσοκέφαλος της Παναγίας, είτε στη χάλκινη επικάλυψη των πλακών του τρούλου του Ναού, που από μακριά φάνταζε χρυσός, είτε στην ύπαρξη σ’ αυτόν εικόνας της Θεοτόκου με ανάλογη χρυσή επένδυση.

Επειδή όμως ο Ναός αναφέρεται στην εκκλησιαστική ιστορία από τον 11^ο  αιώνα, ενώ ο τρούλος χρονολογείται έναν αιώνα αργότερα, η εκδοχή που αναφέρεται στην εικόνα πρέπει να θεωρηθεί η πιο πιθανή.

 Η Παναγία η Χρυσοκέφαλος αποτελούσε τον μοναδικό ναό της Τραπεζούντας που διέθετε την απαιτούμενη λειτουργική διαμόρφωση και τον κατάλληλο εξοπλισμό, προκειμένου να εξυπηρετήσει την τελετή της στέψης των αυτοκρατόρων. Το στοιχείο αυτό προβάλλει σαφέστερα τη σημαίνουσα θέση της μεταξύ των ναών της πόλης.

 Όπως μαρτυρεί και ο Μιχαήλ Πανάρετος στο Χρονικό του, ο Ιωάννης Γ΄ Μεγάλος Κομνηνός εστέφθη [...] εις την Χρυσοκέφαλον εν τω άμβωνι.

Εδώ στέφονταν και θάβονταν οι αυτοκράτορες, από εδώ ξεκινούσαν τους μεγάλους πολέμους, εδώ έβρισκαν ανακούφιση οι αναξιοπαθούντες, εδώ μάθαιναν γράμματα τα παιδιά, εδώ δόξαζαν τη χάρη της οι πιστοί, εδώ προσεύχονταν για τη ζωή τους και το καλό του κόσμου.

Η χάρη της Παναγίας προστάτευε τα τείχη της πόλης. Μετά από νικητήριους πολέμους, οι Κομνηνοί, προσέφεραν πολλά «αφιερωτήρια» στην Θεοτόκο την Χρυσοκέφαλο. Η κεντημένη εικόνα της, στις στολές των ακριτών, προστάτευε την ανδρεία των πολεμιστών και την τιμή του ελληνισμού.

Μετά την επιτυχημένη αντιμετώπιση της τουρκικής επίθεσης στην πόλη, το 1223, σύμφωνα με τον τότε Μητροπολίτη Ιωσήφ Λαζαρόπουλο, η εικόνα κοσμήθηκε από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Α΄ με λίθους τιμίους και μαργάρους λαμπρούς,  ο οποίος και ευαγγέλιόν τε εξειλεγμένον έκκριτον, χρυσώ κεκοσμημένον απείρω, δώρον παρέσχεν. Μαρτυρείται  μάλιστα ότι ο Ανδρόνικος είχε περάσει στη Χρυσοκέφαλο, προσευχόμενος, την αγωνιώδη νύχτα, πριν την επιτυχή έκβαση του αγώνα.

Ο Ναός καταστράφηκε τον Ιούλιο του 1341, κατά την πυρπόληση της Τραπεζούντας από του Τούρκους και ανακαινίσθηκε εκ βάθρων υπό του Τραπεζούντος Ακακίου.

Μετά την αποκατάσταση της εκκλησίας, την ημέρα του Ευαγγελισμού που πανηγύριζε ο Ναός, τελέσθηκαν τα εγκαίνια του νέου ανακαινισμένου Ναού. Στην Ωδή των εγκαινίων, όπως γράφει ο Μητροπολίτης Χρύσανθος και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος, αναφέρεται: ΄΄εις τον κοσμόσωστον και θείον ευαγγελισμόν … καθ ήν γέγονε νύν και η τήσδε εορτής επωνύμου ιδρυμένου νέου ναού΄΄.

O ναός της Παναγίας Χρυσοκεφάλου αποτελούσε αρχικά το καθολικό μοναστηριακού συγκροτήματος, στο κέντρο της οχυρωμένης πόλης.  Ο ναός ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο της τρίκλιτης θολωτής βασιλικής με νάρθηκα και υπερώο.

Ο γερμανικός ιστορικός Fallmerayer, o οποίος είχε επισκεφθεί τον Ναό το 1840, είχε δει ολόκληρο το μωσαϊκό, το οποίο αναπαρίστανε τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου … ΄΄Οι κυανές και χρυσές ψηφίδες της εικόνας σπινθηροβολούσαν και άστραφταν από τις ακτίνες του ήλιου΄΄ , όπως έγραψε στο χρονικό της Τραπεζούντος.

Είναι κρίμα που δεν έχει διασωθεί η εντυπωσιακή διακόσμηση αυτού του εξαιρετικά σημαντικού ναού.

Μετά το 1461 που έπεσε η Τραπεζούντα από τους Οθωμανούς, ο ναός μετατράπηκε σε τζαμί και προϊόντος του χρόνου, οι αγιογραφίες, τα μαρμαροθετήματα, η μεγάλη αψίδα και το περίτεχνο βυζαντινό ψηφιδωτό δάπεδο καλύφθηκαν με ασβέστες και κονιάματα. Και σήμερα ο ναός λειτουργεί ως τέμενος και προτείνουμε να συμπεριληφθεί στις προσπάθειες για την αναγνώριση και τον χαρακτηρισμό του ως μνημείου παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, από την UNESCO.

 Από το αρχικό μοναστηριακό συγκρότημα, το οποίο περιλάμβανε τοξωτά μοναστικά κτήρια και πιθανότατα και επισκοπικό μέγαρο, δε σώζεται παρά μόνο το καθολικό.

Το 1917, οπότε η Τραπεζούντα βρισκόταν υπό την κατοχή ρωσικών στρατευμάτων, αρχαιολογική αποστολή με επικεφαλής τον F. Uspenkij απομάκρυνε όλα τα προσκτίσματα που είχαν κατασκευαστεί στις πλευρές του Ναού μετά τη μετατροπή του σε τέμενος. Μετά την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων, καταστρέφονται και τα τελευταία μεγαλόπρεπα ταφικά μνημεία που υπήρχαν στον Ναό και στον περιβάλλοντα χώρο του.

Ας αναλογιστούμε τα δάκρυα στα λιμάνια του ξεριζωμού των παππούδων μας, που έχαναν την πατρίδα τους και μαζί κάθε ελπίδα να ανάψουν πάλι κάποτε το καντήλι της πίστης των εκκλησιών τους.

Αυτήν την ελπίδα σήμερα εκπληρώνουμε, με τη θρησκευτική και πολιτιστική αποκάλυψη που επιχειρούμε. Αυτές τις ψυχές δικαιώνουμε που με τα σφιγμένα από τον φόβο χείλη τους, δεν τολμούσαν στα παιδικά μας  χρόνια να μας μιλήσουν για ό,τι άφησαν πίσω τους.

Η εκκλησία της Χρυσοκέφαλου δεν καλλιεργούσε μόνο την πίστη και τις πανανθρώπινες χριστιανικές αξίες και αρετές. Την περίοδο της ακμής της, λειτουργούσαν επιστημονικά εργαστήρια, όπου οι νέοι άνθρωποι κυρίως μάθαιναν γράμματα και τέχνες, όπως αστρονομία, ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική και μεγάλο μέρος των πεδίων που είχε μέχρι τότε κατακτήσει η επιστήμη.   

Η ημέρα αυτή δεν θα μετατραπεί ποτέ σε ένα ακόμα πανηγυρικό φολκρόλ. Με την δέουσα κατάνυξη θα τιμούμε την κυρά της Τραπεζούντας που ενέπνευσε τον λαό, τον κλήρο, τους αυτοκράτορες και τους αντάρτες του Πόντου. Με τις προσήκουσες τιμές της εκκλησίας, αλλά και εκδηλώσεις τέχνης και του πολιτισμού, όπως την εποχή της ακμής της πρωτεύουσας πόλης του Πόντου, θα εορτάζουμε και θα πανηγυρίζουμε τη χάρη Της.

Σήμερα σε αυτό το μικρό χωριό, οι ύμνοι προς την Θεοτόκο την Χρυσοκέφαλο αποτελούν πνευματική και θρησκευτική υποχρέωση που βαραίνει τις μνήμες μας και ελαφρύνει τη συνείδηση μας.

Κυρίες και κύριοι, σεβαστοί πατέρες, αγαπητό εκκλησίασμα

Από σήμερα ο σεπτός ναός μας, με τις άοκνες προσπάθειες του καλού μας ιερέα παπα- Αλέξη και την ευλογία του σεβασμιότατου μητροπολίτη μας κ.κ. Ιερώθεου, αφιερώνεται και στην χάρη της Παναγίας της Χρυσοκέφαλου.

Πίστη, πολιτισμός, προσφυγιά, αξιοπρέπεια και ζώσα μνήμη, είναι οι έννοιες που περικλείει η Χρυσοκέφαλος.

Ίσως αργήσαμε αλλά δεν λησμονήσαμε. Και οι πατρίδες είναι σαν τους ανθρώπους, πεθαίνουν όταν τις ξεχνάμε.

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, αναγεννά σήμερα μαζί με τον Θεάνθρωπο και την ελπίδα της αναγγελίας της αποκατάστασης της πολιτισμικής μας παρακαταθήκης.  

Οι ύμνοι μας προς την καρτερική μας Παναγία φτάνουν σήμερα μέχρι τους Ουρανούς και την πάλαι ποτέ κραταιά πρωτεύουσα των Κομνηνών. Σε εμάς τους ταπεινούς  Χρυσοκεφαλιώτες ανέθεσε η Θεία Χάρη να αποκαταστήσουμε τη μνήμη της.

Δίπλα στις εκκλησίες και τα μοναστήρια της πατρίδας, όπως η Παναγία Σουμελά, η Αγία Σοφία, ο Περιστερεώτας, ο  Άγιος Ευγένιος, η Γουμερά και ο Βαζελώνας, πλέον τιμάται στην Ελλάδα και η Παναγία η Χρυσοκέφαλος. 

Η μνήμη ενώνει το «πριν» με το «μετά» σε μια νοητή αλυσίδα που, αν κοπεί, θα χάσουμε τον προσανατολισμό μας. Θα μείνουν μισά τα βήματά μας. Αντίθετα, περπατώντας στα χνάρια των προγόνων μας, αντλούμε δύναμη από τη γη. Ο λαός που περιφρονεί το ιστορικό του παρελθόν, αποδυναμώνει το παρόν και φτωχαίνει το μέλλον του. Η ιστορία του Πόντου είναι το συναισθηματικό και θρησκευτικό μας συνάμα αγκωνάρι. Και, «όπως τα πεύκα κρατούν τη μορφή του αγέρα/ ενώ ο αγέρας έφυγε, δεν είναι εκεί/ το ίδιο και τα λόγια, φυλάγουν τη μορφή του ανθρώπου/ κι οι άνθρωποι έφυγαν, δεν είναι εκεί», μας θυμίζει ο Σεφέρης.

Ας έχουμε την ευλογία της για να τιμήσουμε όπως οφείλουμε το όνομα της.

Ευχαριστώ

Γεώργιος Μουρουζίδης

 

Η κ. Ειρήνη Ταχμαζίζου απαγγέλοντας το ποίημα "Πάρθεν'' του Καβάφη

 

Στη σκιά του Φαλακρού: Ποτάμια, τεχνητές λίμνες και πλούσια φύση Ένα από τα πιο όμορφα βουνά της Ελλάδας

 

 Το Φαλακρό είναι ένα από τα πιο όμορφα βουνά που έχουμε. Υψώνεται σε 2.232 μέτρα υψόμετρο και φιλοξενεί στις πλαγιές του ζωντανά χωριουδάκια, εγκαταλελειμμένους οικισμούς, εντυπωσιακά λατομεία, μεγάλες αλπικές εκτάσεις και λιβάδια γεμάτα άγριες ορχιδέες, κρόκους, θυμάρια, ρίγανες, μέντες, πρίμουλες κ.α. ενώ οι δασωμένες πλευρές του είναι γεμάτες από πεύκα, βαλανιδιές, γαύρους, καστανιές, φράξους και μπόλικες οξιές.

Πρώτο και καλύτερο, το χωριό του Βώλακα, που μπορεί να είναι η βάση σας για όλη την περιήγησή σας γύρω από το βουνό. Το χωριό είναι σκαρφαλωμένο στα 830 μ. υψόμετρο στις πλαγιές του Φαλακρού. Ένα κλασικό ορεινό ελληνικό χωριό που στην είσοδό του θα δείτε γουρουνάκια, κοτούλες, αγελάδες και άλογα να τριγυρίζουν. Μην περιμένετε ένα γραφικό χωριό τύπου Πάπιγκο, εδώ μιλάμε για μια εξαιρετικά αυθεντική εκδοχή ενός αγροτοκτηνοτροφικού χωριού στα ορεινά της Ελλάδας. Δεν λείπουν τα πέτρινα σπίτια, τα δρομάκια και η γραφικότητα απλά μιλάμε για μια διαφορετικού τύπου ομορφιά. Εντυπωσιάζουν δε, και τα πολλά λατομεία που υπάρχουν έξω από το χωριό. 

Για να διαβάσετε όλο το άρθρο πατήστε ΕΔΩ

 

Χρυσοκέφαλος Δράμας: Μετά από επτά αιώνες θα υμνηθεί η χάρις της Παναγίας της Χρυσοκεφάλου

 

 Όλοι οι κάτοικοι του χωριού Χρυσοκέφαλος του Δήμου Κάτω Νευροκοπίου είναι προσφυγικής καταγωγής, προερχόμενοι –στο μεγαλύτερο ποσοστό τους– από την περιοχή της Τραπεζούντας. Από το 1938 άρχισε η ανέγερση του ναού του χωριού, από το υστέρημα κυρίως και με την προσωπική εργασία των κατοίκων του χωριού, η οποία ολοκληρώθηκε το 1955.

Το χωριό ονομάστηκε (το 1928) Χρυσοκέφαλος από την «Παναγία τη Χρυσοκέφαλο» της Τραπεζούντας, η οποία θεωρείται η πιο παλιά εκκλησία της πόλης, με κτήτορα τον βασιλιά της Καππαδοκίας και Τραπεζούντας Αννιβαλιανό, που ήταν γαμπρός του Μεγάλου Κωνσταντίνου.

Η παράδοση αποδίδει την επωνυμία «Χρυσοκέφαλος» είτε στη χάλκινη κάλυψη των πλακών του τρούλου του ναού, που από μακριά φάνταζε χρυσός, είτε στην ύπαρξη σε αυτόν εικόνας της Θεοτόκου με ανάλογη χρυσή επένδυση. Επειδή όμως ο Ναός αναφέρεται στις πηγές με την επωνυμία «Χρυσοκέφαλος» ήδη από τον 11ο αιώνα, ενώ ο τρούλος χρονολογείται στον 12ο, η εκδοχή που αναφέρεται στην εικόνα πρέπει να θεωρηθεί πιο πιθανή. Πρόκειται για την εικόνα της Παναγίας Βρεφοκρατούσας που υπήρχε στο ναό. Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς κατασκευάστηκε ο ναός, πάντως στις αρχές του 11ου αιώνα υπήρχε ήδη, οπότε ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β’ ο Βουλγαροκτόνος χορήγησε τη διακόσμησή του.

Διαβάστε όλο το άρθρο πατώντας ΕΔΩ

 

Μεταβυζαντινές Εκκλησίες Κάτω Νευροκοπίου

 

Σήμερα, Κυριακή της Ορθοδοξίας, κάνουμε ένα σύντομο αφιέρωμα στις μεταβυζαντινές εκκλησίες του τόπους, οι οποίες ανεγέρθηκαν μετά το 1830 !!!

Αξίζει να σημειωθεί ότι στα χωριά του Νευροκοπίου, υπάρχουν οι περισσότεροι μεταβυζαντινοί ναοί του νομού Δράμας ! 

 

Ό𝛌𝛐𝛊 𝛐𝛊 𝚴𝛂𝛐ί 𝛂𝛑𝛐𝛕𝛆𝛌𝛐ύ𝛎 𝛑ό𝛌𝛐 𝛕𝛐𝛖𝛒𝛊𝛔𝛕𝛊𝛋ής έ𝛌𝛏𝛈ς, 𝛍𝛆 𝛑𝛌𝛐ύ𝛔𝛊𝛐 𝛆𝛎𝛅𝛊𝛂𝛗έ𝛒𝛐𝛎.

 

Ιερός Ναός του 𝑨𝜸ί𝝄𝝊 𝜟𝜼𝝁𝜼𝝉𝝆ί𝝄𝝊 στο 𝜥ά𝝉𝝎 𝜨𝜺𝝊𝝆𝝄𝜿ό𝝅𝜾 (1866). Ο ναός εντάσσεται στον τύπο της τρίκλιτης τρουλλαίας θολωτής βασιλικής με στοά στη δυτική και στις πλάγιες πλευρές και υπερκείμενο γυναικωνίτη. Τόσο στο ισόγειο της στοάς όσο και στον γυναικωνίτη τα ανατολικά πέρατα, βόρειο και νότιο, καταλαμβάνονται από παρεκκλήσια. Το κωδωνοστάσιο - με ισόγειο και τρεις ορόφους - είναι τοποθετημένο στον κατά μήκος άξονα του ναού στο μέσο της δυτικής πλευράς. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού είναι το αρχικό και οι δεσποτικές του εικόνες είναι, σύμφωνα με επιγραφές, του 1868 και 1874. Στον ναό διατηρούνται αξιόλογα κειμήλια από το 1840 που πιστοποιούν ότι στην θέση του υπήρχε παλαιότερος ναός. Στα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού εντάσσονται, επίσης, ο άμβωνας και το δεσποτικό.

Στα ερείπια του 𝜜𝜿𝝆𝜾𝝂𝝄ύ στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, είναι κτισμένος από το 1848 ο ναός των 𝜜𝝆𝝌𝜶𝜸𝜸έ𝝀𝝎𝝂 𝜧𝜾𝝌𝜶ή𝝀 𝜿𝜶𝜾 𝜞𝜶𝜷𝝆𝜾ή𝝀. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με στοά στη δυτική και σε όλο το ανάπτυγμα των πλάγιων πλευρών της, που φέρει υπερκείμενο γυναικωνίτη.Το καμπαναριό χτίστηκε το 1884. Στο ναό ξεχωρίζουν τοιχογραφίες, πιθανώς της δεκαετίας του 1860, στο ιερό βήμα και στα παρεκκλήσια. Νεώτερες, της δεκαετίας του 1870 ή 1880, είναι οι τοιχογραφίες στο δυτικό τμήμα της στοάς, με παραστάσεις από τη Δημιουργία του Κόσμου, τη Δευτέρα Παρουσία, καθώς και μορφών της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Παραμονή και ανήμερα της εορτής των Αρχαγγέλων 7-8 Νοεμβρίου, πλήθος πιστών από την Ελλάδα αλλά και την Βουλγαρία καταφθάνουν στον ναό για να παρακολουθήσουν τη Θεία Λειτουργία και στη συνέχεια να γευτούν το παραδοσιακό φαγητό «Κεσκέκι» στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας, συνοδευόμενο από παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια.

Στον εγκαταλελειμμένο οικισμό 𝜦𝜾𝜷𝜶𝜹ά𝜿𝜾, συναντάμε τον ναό της 𝜥𝝄𝜾𝝁ή𝝈𝜺𝝎ς 𝝉𝜼ς 𝜣𝜺𝝄𝝉ό𝜿𝝄𝝊, που κτίστηκε το 1870. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλικής, με εσωτερικό όροφο (γυναικωνίτη) στη δυτική πλευρά. Το καμπαναριό, που υψώνεται στο μέσο της δυτικής πλευράς, κατασκευάστηκε το 1899/1900. Διατηρείται το αρχικό ξυλόγλυπτο τέμπλο, και πολλά από τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού, όπως ο άμβωνας και το κιβώριο της Αγίας Τράπεζας, αλλά και το στηθαίο του γυναικωνίτη. Ο ναός του Λιβαδακίου είναι ένα από ένα από τα καλύτερα διατηρητέα μεταβυζαντινά μνημεία της περιοχής. Την παραμονή και ανήμερα της γιορτής της Παναγίας συγκεντρώνει πλήθος κόσμου από τις γύρω περιοχές και όχι μόνο.

Στον χαρακτηρισμένο παραδοσιακό οικισμό του 𝜫𝜺𝝆𝜾𝜽𝝎𝝆ί𝝄𝝊, βρίσκεται ο Ιερός Ναός του 𝑨𝜸ί𝝄𝝊 𝜨𝜾𝜿𝝄𝝀ά𝝄𝝊 κτίστηκε το 1835. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με εσωτερικό όροφο (γυναικωνίτη) στη δυτική του πλευρά. Ανατολικά του ναού διασώζεται εξάπλευρο καμπαναριό, του 1911. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού είναι και αρκετά ακόμη από τα ξυλόγλυπτά του, όπως ο άμβωνας και ο δεσποτικός θρόνος, είναι τα αρχικά του ναού.

Ο Ιερός Ναός των 𝜠𝜾𝝈𝝄𝜹ί𝝎𝝂 𝝉𝜼ς 𝜣𝜺𝝄𝝉ό𝜿𝝄𝝊, στον παραδοσιακό οικισμό του 𝜫𝜶𝜸𝝄𝝂𝜺𝝆ί𝝄𝝊, κτίστηκε στα 1835. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, με εσωτερικό γυναικωνίτη σε όροφο στη δυτική πλευρά του κτίσματος. Πετρόκτιστο επιβλητικό πυργοειδές καμπαναριό από λαξευμένο γρανίτη προστέθηκε σε μικρή απόσταση από τον ναό το 1881. Διατηρούνται οι αρχικές καμπάνες του 1882 και ο μηχανισμός εκκρεμούς ρολογιού στον τρίτο όροφό του. Κάποιες από τις εικόνες στο εσωτερικό του ναού χρονολογούνται στο 1812-13.

Ο Ιερός Ναός του 𝜜𝜸ί𝝄𝝊 𝜤𝝎ά𝝂𝝂𝜼 𝝉𝝄𝝊 𝜫𝝆𝝄𝜹𝝆ό𝝁𝝄𝝊 στα 𝜦𝜺𝝊𝜿ό𝜸𝜺𝜾𝜶, κτίστηκε το 1836. Το καμπαναριό στο μέσο της δυτικής πλευράς του ναού προστέθηκε το 1887. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με στοά και υπερκείμενο αυτής γυναικωνίτη στη δυτική πλευρά. Στο διάστημα 1968-1972 ανακατασκευάστηκε όλο το εσωτερικό του κτίσματος και ο ναός αλλοιώθηκε σε σημαντικό βαθμό. Από τα ξυλόγλυπτα του ναού διατηρήθηκε μόνο το τέμπλο, οι δεσποτικές εικόνες του οποίου χρονολογούνται στα 1894.

Ο Ιερός Ναός των 𝑨𝜸ί𝝎𝝂 𝜣𝜺𝝄𝜹ώ𝝆𝝎𝝂 στην 𝜥ά𝝉𝝎 𝜝𝝆𝝄𝝂𝝉𝝄ύ κτίστηκε το 1835. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, με εσωτερικό γυναικωνίτη σε όροφο στη δυτική πλευρά του κτίσματος. Το τέμπλο, ο άμβωνας και ο δεσποτικός θρόνος αφορούν τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού. Το καμπαναριό κατασκευάστηκε το 2004, αντικαθιστώντας παλαιότερο που καταστράφηκε το 1947, και σε αυτό φυλάσσονται οι αρχικές καμπάνες.

Ο Ιερός Ναός του 𝜜𝜸ί𝝄𝝊 𝜞𝜺𝝎𝝆𝜸ί𝝄𝝊 𝝈𝝉𝝄𝝂 𝜥𝝆𝜾𝜽𝜶𝝆ά κατασκευάστηκε γύρω στο 1880.Ο ναός είναι τρουλαία τρίκλιτη θολωτή βασιλική με στοά και υπερκείμενο γυναικωνίτη στη δυτική και στο ήμισυ των πλάγιων πλευρών. Αν και η στέγη του έχει καταπέσει, διατηρείται τμήμα των τοιχογραφιών του 1886, σύμφωνα με σχετική επιγραφή στην παράσταση του Αγ. Γεωργίου. Πρόκειται για μνημείο μοναδικό στο είδος του, πνιγμένο όμως μέσα στη βλάστηση που κάνει την πρόσβαση σχετικά δύσκολη. Τμήμα του μαρμάρινου λιθανάγλυφου του υπέρθυρου της δυτικής εισόδου φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας.

Ο Ιερός Ναός των 𝜜𝝆𝝌𝜶𝜸𝜸έ𝝀𝝎𝝂 𝜧𝜾𝝌𝜶ή𝝀 𝜿𝜶𝜾 𝜞𝜶𝜷𝝆𝜾ή𝝀 στον 𝜞𝝆𝜶𝝂ί𝝉𝜼 κτίστηκε το 1836 και εντασσόταν στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής, με εσωτερικό όροφο/γυναικωνίτη στη δυτική του πλευρά. Το 1873 προστέθηκε το δυτικό τμήμα του ναού, με τη στοά και τον υπερκείμενο της γυναικωνίτη, και το κωδωνοστάσιο. Διατηρούνται αρκετά από τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού, όπως το τέμπλο, ο δεσποτικός θρόνος και το κιβώριο της Αγίας Τράπεζας.

Στο 𝜪𝝌𝝊𝝆ό σώζεται η εκκλησία του 𝑨𝜸ί𝝄𝝊 𝜟𝜼𝝁𝜼𝝉𝝆ί𝝄𝝊, που κτίστηκε το 1882. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με στοά με υπερκείμενο γυναικωνίτη στη δυτική πλευρά.Διατηρούνται από τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού το τέμπλο, ο δεσποτικός θρόνος και ο άμβωνας. Ο ναός ήταν ο ενοριακός του οικισμού έως το 1972. Έκτοτε λειτουργείται μόνο τη μέρα μνήμης του αγίου.

Η 𝜥𝝄ί𝝁𝜼𝝈𝜼 της 𝜣𝜺𝝄𝝉ό𝜿𝝄𝝊 𝝈𝝉𝝄 𝜟𝜶𝝈𝝎𝝉ό, χτίστηκε το 1870. Ο ναός εντάσσεται στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής με στοά και υπερκείμενο γυναικωνίτη στη δυτική πλευρά και ξύλινο τρουλίσκο στο μέσο του κεντρικού κλίτους.

Ο Ιερός Ναός του 𝜫𝝆𝝄𝝋ή𝝉𝜼 𝜢𝝀ί𝜶 στον 𝜝ώ𝝀𝜶𝜿𝜶 κτίστηκε το 1841. Ο ναός είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, με εσωτερικό όροφο/γυναικωνίτη στη δυτική πλευρά.Το 1987, έπειτα από ισχυρό σεισμό, κατέρρευσε το μεγαλύτερο τμήμα της στέγης του ναού. Από τα αρχικά ξυλόγλυπτα του ναού διατηρούνται διατηρούνται το τέμπλο, το κιβώριο της Αγίας Τράπεζας, ο άμβωνας, και δύο προσκυνητάρια. Πυργοειδές καμπαναριό, κτίσμα του 1887, υψώνεται σε μικρή απόσταση βορειοδυτικά του ναού. Δίπλα στον παλιό ναό, κατασκευάστηκε το 1975 ο νέος ναός του Προφήτη Ηλία.

Ο Ιερός Ναός του 𝜜𝜸ί𝝄𝝊 𝜜𝜽𝜶𝝂𝜶𝝈ί𝝄𝝊 στην 𝜠𝝃𝝄𝝌ή, ανεγέρθηκε το 1866 στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής με στοά στη δυτική πλευρά και υπερκείμενο αυτής γυναικωνίτη. Μετά την καταστροφή της παραμονής της εορτής της 𝜧𝜺𝝉𝜶𝝁ό𝝆𝝋𝝎𝝈𝜼ς 𝝉𝝄𝝊 𝜮𝝎𝝉ή𝝆𝝄ς το 1954, ξανακτίστηκε ουσιαστικά όλος ο ναός εκτός των περιμετρικών τοίχων χωρίς να διατηρηθεί τίποτα από τα ξυλόγλυπτα του. Πανηγυρίζει δύο φορές τον χρόνο.

Ο Ά𝜸𝜾𝝄ς 𝜨𝜾𝜿ό𝝀𝜶𝝄ς του 𝜝𝜶𝜽𝝊𝝉ό𝝅𝝄𝝊, χτίστηκε στα μέσα του 19ου αιώνα. Ως αγιογράφοι φαίνονται οι Στεργίου από το Νευροκόπι και Κυριαζής από τον Αίνο. Μόνο η εσωτερική διακόσμηση παρέμεινε άθικτη, ενώ η εικονοστοιχεία με ξυλογλυπτική με εικονίδια που χρονολογούνται από το 1813 έως το 1869 διατηρήθηκε μέχρι το 2005, όταν δυστυχώς η εκκλησία καταστράφηκε ολοσχερώς από πυρκαγιά. Τα θυρανοίξια του ανακαινισμένου ναού έγιναν το 2020. 

𝜢 𝜡𝝎𝝄𝜹ό𝝌𝝄𝝊 𝜫𝜼𝜸ής στο 𝜫𝜺𝝆𝜾𝜽ώ𝝆𝜾, αξιόλογη εκκλησία με εικόνες του αγιογράφου Στέργιου Γεωργιάδη. Είναι τρίκλιτη βασιλική με καμαρωτή στέγη που χτίστηκε το 1876.

 

 

Τα προαναφερόμενα στοιχεία και οι φωτογραφίες είναι ενδεικτικές, για να τις ανακαλύψετε τις εκκλησίες πρέπει να τις επισκεφθείτε !

 

Μπορείτε να δείτε τους τόπους και φωτογραφίες πατώντας ΕΔΩ  

 

Ευχαριστώ τον κ. Βασίλη Μεσσή για την βοήθεια του !

𝝤𝝻𝝸𝝺ί𝝰 𝞃𝝾𝞄 𝝙𝞀. 𝝗𝝰𝝺𝝴𝝼𝞃ί𝝼 𝝨𝝼ά𝝸𝝼𝞃𝝴𝞀 𝞂𝞃𝝾 𝝤𝞆𝞄𝞀ό την 2 Απρ 2023

 

Καλημέρα και χρόνια πολλά !

Ευχαριστώ πολύ τον Δήμο Κάτω Νευροκοπίου για την πρόσκληση. Είναι μεγάλη μου τιμή να βρίσκομαι εδώ σήμερα, όχι μόνο ως ιστορικός από την Αθήνα, αλλά και ως Γερμανός πολίτης, απόγονος δύο παππούδων Γερμανών στρατιωτών. Γεγονός που πιστεύω ότι από μόνο του δείχνει την πολύ μεγάλη πρόοδο που έχουμε κάνει τα τελευταία 82 χρόνια στην Ευρώπη.

Το οχυρό Λίσσε είναι ένας τόπος μνήμης, όπως επίσης και ένας τόπος ιστορικής κατανόησης. Αποτελεί δηλαδή έναν τόπο στον οποίο, πέρα από την ιστορία στα βιβλία, μπορεί ο τουρίστας, ο επισκέπτης, ο ενδιαφερόμενος να καταλάβει την ιστορία και να επιστρέψει σπίτι του με νέες ιδέες για μία ευρύτερη κατανόηση. Όταν βρίσκεται κανείς πάνω στο οχυρό και βλέπει την πεδιάδα, καταλαβαίνει αμέσως τη γεωγραφία, την πολεμική-στρατηγική γεωγραφία του σημείου και θεωρώ ότι η αξιοποίηση ενός τέτοιου τόπου ιστορίας είναι πάρα πολύ σημαντική και βοηθάει πέρα από την ανάγνωση βιβλίων και δημοσιεύσεων.

Έχουμε την ευκαιρία σήμερα να παρευρισκόμαστε σε μια καινούργια έκθεση εικονικής πραγματικότητας και θα ήθελα να συγχαρώ τον Δήμο, καθώς πρόκειται για κάτι πολύ σύγχρονο και καινοτόμο. Ταυτόχρονα αποτελεί μία πολύ σημαντική πρωτοβουλία, γιατί μας δείχνει την κατεύθυνση που είναι αναγκαίο να ακολουθήσουμε. Οι συνήθειες των ανθρώπων σήμερα και των νέων, αλλάζουν και δεν πρέπει να τους αφήσουμε μόνους τους με την ιστορία και με λάθος ιδέες. Οφείλουμε να τους πάρουμε από το χέρι, να τους δείξουμε τον δρόμο με ενδιαφέρουσες τεχνολογίες και να μην τους αφήσουμε μόνους τους. Η παρούσα έκθεση εικονικής πραγματικότητας πιστεύω ότι είναι ένα πάρα πολύ καλό και σημαντικό παράδειγμα.

Στην έρευνα που πραγματοποιώ στο Εθνικό ίδρυμα Ερευνών στην Αθήνα, η οποία χρηματοδοτείται από το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εξωτερικών, από πόρους του Ελληνογερμανικού Ταμείου για το Μέλλον, δουλεύουμε επίσης με νέες τεχνολογίες. Συγκεκριμένα, δημιουργούμε μία βάση δεδομένων για τη γερμανική κατοχή στην Ελλάδα, που αφορά στην εθνική ιστορία σε τοπικό επίπεδο. Φτιάχνουμε δηλαδή μία βάση, με την οποία μπορούμε να βοηθήσουμε τις τοπικές κοινότητες σε όλη τη χώρα. Βάζοντας στο σύστημα το όνομα του δήμου ή της κοινότητας που μας ενδιαφέρει, η βάση θα μας δώσει ως αποτέλεσμα ποια γερμανικά στρατεύματα πέρασαν και πόσο καιρό έμειναν στο σημείο, όπως και σε κάθε χωριό της Ελλάδας. Αν και είναι αρκετή δουλειά, καθώς δουλεύουμε για όλη τη χώρα καθ΄ όλη τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, βρισκόμαστε σε καλό δρόμο και έχω τη χαρά, καθώς σταθήκαμε τυχεροί και βρήκαμε αρκετές πληροφορίες για το Κάτω Νευροκόπι, σήμερα να δώσω ορισμένα αποτελέσματα από αυτή την έρευνα, επίσημα στον Δήμαρχο.

Για να ολοκληρώσω, θα ήθελα να σημειώσω ότι είναι σημαντική η δουλειά που γίνεται μαζί με τις τοπικές αρχές, την ερευνητική κοινότητα και σε ένα διεθνές πλαίσιο. Μέσω της βάσης δεδομένων για παράδειγμα, η οποία αποτελείται από ένα ελληνογερμανικό ερευνητικό έργο, αντιλήφθηκα ότι ο κεντρικός στρατώνας της γερμανικής μεραρχίας που πέρασε από εδώ, δηλαδή της 72^ης μεραρχίας πεζικού, προήλθε από την περιοχή μου, εκεί δηλαδή που ζούσε ο παππούς μου και κατά τύχη της ιστορίας δεν πολέμησε εδώ, αλλά πήγε στο ανατολικό μέτωπο.

Αυτή την πολυπλοκότητα της ιστορίας πρέπει να την τοποθετήσουμε μαζί και θεωρώ ότι είναι σημαντικό να την κοιτάξουμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όλοι μαζί, με τους πρώην εχθρούς και αντιπάλους, που σήμερα οι περισσότεροι είναι συνεταίροι μας. Έτσι πιστεύω ότι θα μπορέσουμε να δουλέψουμε προς μια κοινή ιστορική αφήγηση στην Ευρώπη.

Σας ευχαριστώ!

                                                                                                               Κυριακή, 2 Απριλίου 2023

 

 

 

𝝘𝞀𝝰𝝼ί𝞃𝝶ς 𝝙𝞀ά𝝻𝝰ς: 𝝡𝝸𝝹𝞀ό 𝞆𝞈𝞀𝝸ό, 𝝻𝝴𝝲ά𝝺𝝰 𝝻𝝾𝝼𝝾𝝿ά𝞃𝝸𝝰

Το γραφικό χωριό φιλοδοξεί να καταστεί πόλος έλξης για τους fan του πεζοπορικού και ορειβατικού τουρισμού

Το δίκτυο οργανωμένων μονοπατιών στο χωριό Γρανίτης αγγίζει συνολικά τα 30 χιλιόμετρα. Photo: Δημήτρης Κατραντζής

Είναι από τα μικρά γραφικά χωριά της Ελλάδας που πολλές φορές δεν αναφέρει ούτε ο χάρτης. Έχει καταφέρει να γίνει σημείο αναφοράς για όσες και όσους επιζητούν στιγμές χαλάρωσης, περπατώντας σε οργανωμένα βαθύσκιωτα μονοπάτια ή αναζητούν την ένταση και την αδρεναλίνη, «κατακτώντας» μεγάλα υψόμετρα και ψηλές κορυφές.

Ο λόγος για το μικρό χωριό Γρανίτης, στον δήμο Κάτω Νευροκοπίου Δράμας, που από συνηθισμένο οδικό «πέρασμα» έχει εξελιχθεί σε «σταθμό» και ορμητήριο εναλλακτικού τουρισμού στην περιοχή, με το οργανωμένο και πιστοποιημένο δίκτυο μονοπατιών 30 χλμ. που διαθέτει. Δεν είναι τυχαίο πως εκεί κάθε Σεπτέμβριο διοργανώνονται οι δημοφιλείς αγώνες ορεινού τρεξίματος «Granitis Trail», με τη συμμετοχή εκατοντάδων αθλητών από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Με δύο οργανωμένα μονοπάτια, 21 και 9 χλμ. αντίστοιχα, το χωριό αποτελεί μια καλή πρόταση για όσους και όσες θέλουν να έρθουν σ’ επαφή με τη φύση, τα χρώματα και τις μυρωδιές της. Για περιπάτους και πεζοπορία μέσα σε δάση από οξιές ή για πιο extreme καταστάσεις και αντοχές, «κατακτώντας» ψηλές κορυφές με θέα που συναρπάζει. Ειδικά όταν όλα αυτά συνδυάζονται, στο τέλος της ημέρας, με παραδοσιακά πιάτα στις τοπικές ταβέρνες, χαλάρωση και ύπνο στα δύο μικρά ζεστά ξενοδοχεία του χωριού, τότε απλά ανηφορίστε για τον Γρανίτη.

Αθλητές του «Granitis Trail» «κατακτώντας» την κορυφή του Αγίου Παύλου/Photo: Δημήτρης Κατραντζής

Οι αγώνες ορεινού τρεξίματος «Granitis Trail» προσελκύουν κάθε Σεπτέμβριο, το ενδιαφέρον δεκάδων αθλητών απ’ όλη τη χώρα/Photo: Δημήτρης Κατραντζής

Χωριό μέσα στο πέρασμα

Το δίκτυο οργανωμένων μονοπατιών στο χωριό Γρανίτης αγγίζει συνολικά τα 30 χιλιόμετρα. Photo: Δημήτρης Κατραντζής

Ξεκινώντας από την πόλη της Δράμας, θα κινηθείτε Β.Δ. ακολουθώντας τον δρόμο (ΕΟ/57) που οδηγεί στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα και τον εκεί μεθοριακό σταθμό της Εξοχής. Το χωριό απέχει 30 περίπου χλμ. από την Δράμα και το μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής, γίνεται μέσα στο γραφικό στενό πέρασμα, που «κόβει» τη δυτική μύτη της οροσειράς του Φαλακρού από τον υπόλοιπο ορεινό  όγκο, και διαχρονικά ενώνει την ενδοχώρα με το φημισμένο οροπέδιο του Κάτω Νευροκοπίου.

Η λατομική δραστηριότητα είναι εμφανής στις νότιες απότομες και γυμνές πλαγιές του Φαλακρού, αφού η περιοχή φημίζεται παγκοσμίως για τα εξαιρετικής ποιότητας μάρμαρα, που φτάνουν σε περισσότερες από 40 χώρες σε όλες τις ηπείρους.

Ξαποσταίνοντας κάτω από τ’ άστρα, στην κορυφή του Αγίου Παύλου/Photo: Δημήτρης Κατραντζής

Οι χιονοσκέπαστες πλαγιές του Φαλακρού/Photo: Δημήτρης Κατραντζής

Στη διαδρομή σας θα δείτε και το εγκαταλειμμένο μεταλλείο βωξίτη, που λειτουργούσε έως τη δεκαετία το 1980, «πνιγμένο» στους λόφους των υπολειμμάτων της εξόρυξης που έχουν γίνει πλέον ένα με το φυσικό περιβάλλον, το οποίο ενίοτε φαντάζει μελαγχολικό μέσα στην ομίχλη των στενών.

Περίπου 4 χλμ πριν από τον Γρανίτη ο δρόμος δεξιά οδηγεί στο χωριό Βώλακας, που θεωρείται η «καρδιά» του ελληνικού μαρμάρου, αλλά και στο Χιονοδρομικό Κέντρο του Φαλακρού που όμως τα τελευταία χρόνια δεν λειτουργεί.

Ο Γρανίτης είναι κτισμένος αμφιθεατρικά μέσα σ’ ένα καταπράσινο φυσικό περιβάλλον, από έλατα, και οξιές, που αλλάζει όψη κάθε εποχή του χρόνου. Την ονομασία του την οφείλει στο πέτρωμα του  γρανίτη που αφθονεί στην περιοχή, ενώ επί τουρκοκρατίας αποκαλούνταν «Γιουρουτζούκ», δηλαδή «πέρασμα» όπως εξάλλου και είναι.

Ο παλαιός οικισμός του Γρανίτη βρίσκεται αριστερά του σημερινού, μέσα στη χαράδρα και δίπλα στο ρέμα. Πολλά παραδοσιακά σπίτια έχουν αναπαλαιωθεί όπως και η εκκλησία των Ταξιαρχών/Photo: Γιώργος Νάτσης

Ακολουθώντας τον δρόμο μετά την τελευταία στροφή στην έξοδο του χωριού, «ξανοίγεται» μπροστά σας τo ομιχλώδες -συνήθως- οροπέδιο του Κάτω Νευροκοπίου, που φημίζεται για τις ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες τον χειμώνα και πολλοί αποκαλούν «Σιβηρία» της Ελλάδας. Όταν δεν καλύπτεται η λεκάνη από ομίχλη το βλέμμα φτάνει ως τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, όπου δεσπόζει ο ορεινός όγκος του Ορβήλου. Στα χώματα αυτά παράγεται η φημισμένη πατάτα Κάτω Νευροκοπίου, που συνοδεύει όλα τα τοπικά πιάτα και φεύγοντας από την περιοχή μην παραλείψετε να προμηθευτείτε από ντόπιους παραγωγούς.

Τόπος με ιστορία

Από το σημείο αυτό, κατά τον Β΄ Π.Π. (1941), ισχυρές γερμανικές δυνάμεις επιχείρησαν να εισβάλλουν στο εσωτερικό της χώρας, χωρίς όμως να τα καταφέρουν, αφού οι γενναίοι υπερασπιστές των οχυρών της θρυλικής «Γραμμής Μεταξά» -που υπάρχουν γύρω από τ’  οροπέδιο του Κάτω Νευροκοπίου, ανάγκασε τους επιτελείς του Χίτλερ να τροποποιήσουν τα αρχικά τους σχέδια. Β.Δ. του Γρανίτη βρίσκονται τα οχυρά «Λίσσε» και «Πυραμιδοειδές» που απέτρεψαν τους εισβολείς να περάσουν τη στενωπό και να φτάσουν στην πόλη της Δράμας.

Έως τα μέσα της δεκαετίας του 1980 η περιοχή από τον Γρανίτη έως και την Εξοχή, θεωρούνταν στρατιωτική ζώνη και η πρόσβαση απαιτούσε ειδική άδεια. Στην κεντρική πλατεία του χωριού διασώζονται το στρατιωτικό φυλάκιο και στύλοι της απαγορευτικής μπάρας που υπήρχε στο σημείο που «χώριζε» στα δύο την περιοχή, λόγω «Ψυχρού Πολέμου». Ήταν τα χρόνια που η Βουλγαρία θεωρούνταν ο «από βορράν κίνδυνος» για τη χώρα. Πολλά άλλαξαν βέβαια από τότε. Οι Βούλγαροι δεν είναι στην «Blacl List» και διέρχονται τα στενά μόνο για να φτάσουν τις κοντινές παραλίες τα καλοκαίρια ή για τις αγορές τους στην Δράμα και στην Καβάλα.

Στην κεντρική γραφική πλατεία του χωριού, με την πέτρινη παραδοσιακή βρύση, δεσπόζουν το παλαιό κοινοτικό κατάστημα και η εκκλησία των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ.

Ωστόσο τα όμορφα «μυστικά» του χωριού, βρίσκονται δεξιά μέσα στη χαράδρα, και δίπλα στο ρέμα, όπου προπολεμικά εκτεινόταν ο παλιός οικισμός του Γρανίτη, με τα καλντερίμια από γρανιτόπετρα και τα χαρακτηριστικά παραδοσιακά δίπατα σπίτια. Με αποθήκη και στάβλο στο ισόγειο, και τα δωμάτια και το χαγιάτι στον όροφο. Κάποια από αυτά έχουν συντηρηθεί και διασωθεί από τους ιδιοκτήτες τους, ενώ άλλα έχουν παραδοθεί στη φθορά του χρόνου μισογκρεμισμένα.

H εκκλησία των Ταξιαρχών χρονολογείται από το 1885/Photo: Γιώργος Νάτσης

Εδώ βρίσκεται και η παλαιά εκκλησία των Ταξιαρχών, που χρονολογείται από το 1873 και εντυπωσιάζει με το ξυλόγλυπτο τέμπλο. Ένα από τα σπίτια του παλιού Γρανίτη που σας μεταφέρει πίσω στο χρόνο, είναι αυτό της Βάσως, όπως το αποκαλούν οι ντόπιοι από το όνομα της ιδιοκτήτριάς του, που διατηρεί όλα τα αρχικά αρχιτεκτονικά του στοιχεία. Ακριβώς δίπλα βρίσκεται παλιά μαρμάρινη βρύση, με γάργαρο καθαρό νερό.

Το πέτρινο σανατόριο του Γρανίτη δεν ολοκληρώθηκε και δεν λειτούργησε ποτέ. Ενίοτε συνδέεται με μεταφυσικές ιστορίες/Photo: Δημήτρης Κατραντζής

Στην περιοχή λειτουργούσαν παλαιότερα τρεις νερόμυλοι, που γύριζαν τις φτερωτές τους από τα νερά του ρέματος, που έτρεχαν όλους τους μήνες, αλέθοντας σιτάρι και καλαμπόκι. Σήμερα διασώζονται τα ερείπια του ενός.
Το χωριό ήταν ανέκαθεν γνωστό για το εξαιρετικό του κλίμα, που προπολεμικά βοηθούσε σημαντικά όσους έπασχαν από φυματίωση. Στις αρχές της δεκαετίας του 1930 μάλιστα, ξεκίνησε να κατασκευάζεται ανατολικά του Γρανίτη και μέσα στο δάσος, ένα φθισιατρείο-σανατόριο για την φροντίδα ασθενών που έπασχαν από τη θανατηφόρα ασθένεια της εποχής. Αν και οι εργασίες είχαν προχωρήσει αρκετά, το έργο δεν ολοκληρώθηκε και βέβαια δεν λειτούργησε ποτέ εξαιτίας του Β΄ Π.Π και όσων ακολούθησαν. Σήμερα το πέτρινο συγκρότημα αποτελεί ατραξιόν και αγαπημένο θέμα του φωτογραφικού φακού, συνοδευόμενο ενίοτε με μεταφυσικές ιστορίες.

Ακολουθώντας τα μονοπάτια

Υπάρχουν δύο οργανωμένα μονοπάτια στα υψώματα αριστερά του Γρανίτη, που ουσιαστικά αποτελούν τις διαδρομές των δύο αγώνων του «Granitis Trail» που πραγματοποιούνται κάθε Σεπτέμβριο. Πινακίδες στο κέντρο χωριού σας ενημερώνουν για τις διαδρομές, που σε όλο το μήκος τους έχουν κάλυψη 4G για κάθε ενδεχόμενο. Tο μονοπάτι των 9 χλμ είναι σηματοδοτημένο με «κόκκινο» χρώμα και των 21 χλμ με «κίτρινο». Μέρος των μονοπατιών είναι στρωμένο με χαλίκι, ενώ ξύλινα σκαλιά κάνουν πιο ασφαλή την ανάβαση ή κατάβαση.

Κάθε εποχή, τα χρώματα είναι διαφορετικά στα μονοπάτια του Γρανίτη/Photo: Δημήτρης Κατραντζής

Χιονισμένα μονοπάτια προς παγωμένες κορυφές/Photo: Δημήτρης Κατραντζής

Ξεκινώντας ουσιαστικά από την εκκλησία των Ταξιαρχών στο παλαιό χωριό, θα ακολουθήσετε Ν.Α. πορεία, διασχίζοντας δάση με καστανιές αρχικά και στη συνέχεια οξιάς, περνώντας και από ξέφωτα με χαμηλή βλάστηση και αγριολούλουδα.

Η ανατολή του ηλίου από την κορυφή του Αγίου Παύλου με το ομώνυμο εκκλησάκι, σε υψόμετρο 1.775 μ. Εδώ οδηγεί η «κίτρινη» διαδρομή/Photo: Δημήτρης Κατραντζής

Και τα δύο οργανωμένα μονοπάτια είναι κυκλικά και κοινά τα πρώτα σχεδόν 5 χλμ. Στο εξωκλήσι της Παναγιάς η θέα προς το χωριό είναι μοναδική. Εδώ κάθε Δεκαπενταύγουστο πραγματοποιείται μεγάλο πανηγύρι με ντόπιους και ξένους προσκυνητές.
Μετά το εξωκλήσι της Παναγίας το μονοπάτι των 9 χλμ συνεχίζει ανηφορίζοντας στην κορυφή Ν.Δ. φτάνοντας σε υψόμετρο 1.100 μ., οπότε και αρχίζει στη συνέχεια η κάθοδός προς το χωριό, σε μεγάλο μέρος από την ίδια διαδρομή  που είναι απολύτως βατή και για όλες τις αντοχές.

Το μονοπάτι των 21 χλμ, ωστόσο, απαιτεί σχετική εμπειρία και φυσικές αντοχές, αφού η υψομετρική διαφορά αγγίζει τα 1.575μ. Το μονοπάτι οδηγεί στο διάσελο και από εκεί στην κορυφογραμμή. Ακολουθώντας Ν.Α. πορεία, το υψόμετρο, η θέα και ο καθαρός αέρας θα σας δώσουν μια μοναδική αίσθηση ελευθερίας. Φτάνοντας στην κορυφή (1775 μ.) και στο γραφικό εξωκλήσι του Αγίου Παύλου, η 360° θέα είναι μοναδική και αποτελεί την καλύτερη ανταμοιβή για τον ιδρώτα και τον κόπο σας.

Ανατολικά θα δείτε το Φαλακρό, βόρεια το λεκανοπέδιο του Κάτω Νευροκοπίου και τον Όρβηλο, νότια το Μενοίκιο και Ν.Α. τον κάμπο της Δράμας και το Παγγαίο. Θα επιστρέψετε στον Γρανίτη, ακολουθώντας διαφορετική διαδρομή μέσα από δάση οξιάς και ξέφωτα αυτή τη φορά, περνώντας και πάλι από το εξωκλήσι της Παναγίας.

«Ψυχή» της προσπάθειας, προκειμένου ν’ αναδειχθεί ο Γρανίτης σε κορυφαίο πεζοπορικό και ορειβατικό προορισμό στην Ελλάδα, είναι ο κ.Νίκος Μπουρλίβας

Άνθρωποι με μεράκι και αγάπη

Το σημερινό δίκτυο μονοπατιών στον Γρανίτη, είναι αποτέλεσμα ομάδας ανθρώπων από την Δράμα όπου πέρασαν τα παιδικά τους χρόνια στις παλιές χριστιανικές κατασκηνώσεις, της Ιεράς Μητροπόλεως Δράμας, που λειτουργούσαν στην περιοχή. Η αρχή είχε γίνει από το Δασαρχείο Δράμας πριν από χρόνια, που συνεχίστηκε και επεκτάθηκε στη συνέχεια μέσω της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. 

«Ψυχή» της προσπάθειας, προκειμένου ν’ αναδειχθεί ο Γρανίτης σε κορυφαίο πεζοπορικό και ορειβατικό προορισμό στην Ελλάδα, είναι ο κ. Νίκος Μπουρλίβας, ελεύθερος επαγγελματίας και λάτρης των βουνών. Δραστήριος και ανήσυχο πνεύμα, μέσω της Κοιν.Σ.Επ. GO FOREST που έχει ιδρύσει, έχει βάλει στόχο την ένταξη των μονοπατιών της περιοχής στο παγκόσμιο δίκτυο πιστοποίησης «Green Flag Trails» του World Trails Network.
Το ξεκίνημα έχει γίνει. Ωστόσο χρειάζεται πολύ δουλειά ακόμη, πείσμα, μεράκι και βέβαια χρήμα, προκειμένου ο Γρανίτης να είναι η δεύτερη περιοχή στην Ελλάδα -μετά τα Κύθηρα- που θ’  αποκτήσει τη σημαντική  αυτή διεθνή πιστοποίηση. Να σημειωθεί πως τ’ αρχικό κόστος για την πιστοποίηση των διαδρομών, ανέλαβε η τοπική εταιρεία RAYCAP S.A., στηρίζοντας την προσπάθεια της Κοιν.Σ.Επ, GO FOREST και των ανθρώπων της, που επίσης διοργανώνουν κάθε Σεπτέμβριο, τους αγώνες ορεινού τρεξίματος «Granitis Trail».

Χειμώνας. Παραδοσιακό σπίτι στον παλαιό οικισμό του Γρανίτη/Photo: Δημήτρης Κατραντζής

«Δόντια του Δράκοντα». Αντιαρματικά εμπόδια Β΄ Π.Π./Photo: Δημήτρης Κατραντζής

Μέσα και γύρω από το χωριό

Στον Γρανίτη θα βρείτε όμορφα ζεστά ξενοδοχεία και γραφικές ταβέρνες που θα ικανοποιήσουν κάθε γευστική απαίτηση. Εκτός από εναλλακτικές δραστηριότητες στα μονοπάτια του χωριού, βάλτε στο πρόγραμμά εξορμήσεις στα κοντινά γραφικά χωριά του Βώλακα και του Οχυρού.

Ο Βώλακας (14 χλμ Β.Α. του Γρανίτη) διατηρεί έντονο το παραδοσιακό χρώμα, με τη χαρακτηριστική μακεδονίτικη αρχιτεκτονική. Στην πλατεία του χωριού δεσπόζει η προτομή του ντόπιου Μακεδομάχου  Άρμεν Κούπτσιου, που απαγχονίστηκε το 1906 από τους Τούρκους στην Δράμα εξαιτίας της εθνικής του δράσης. Στο Οχυρό (9 χλμ Β.Δ.) βρίσκεται το φημισμένο οχυρό «Λίσσε» της «Γραμμής Μεταξά», το οποίο δεν έπεσε στα χέρια των Γερμανών το 1941 παρά τη λυσσαλέα επίθεση. Το νοτιότερο συγκρότημα είναι επισκέψιμο μ’  ευθύνη του δήμου Νευροκοπίου. Στον ίδιο χώρο λειτουργεί και μικρό μουσείο.

Στα τοπικά προϊόντα της περιοχής, εκτός από πατάτες και φασόλια, περιλαμβάνονται τσάι του βουνού, μέλι, καρύδια κ.α.

Ο Γρανίτης είναι ένα μικρό χωριό, που με το πάθος και το μεράκι των ανθρώπων του προσπαθεί να καταστεί σημείο αναφοράς στον πεζοπορικό και ορειβατικό τουρισμό στην Βόρεια Ελλάδα και όχι μόνο. Τ’ αξίζει, λόγω της φύσης, της ιστορίας, και των συγκινήσεων που προσφέρουν οι οργανωμένες διαδρομές του. Μικρό χωριό, με μεγάλα μονοπάτια πραγματικά.

Πληροφορίες :
• Κοιν.Σ.Επ, GO FOREST/Νίκος Μπουρλίβας – Τηλ. 6944621047
• granitistrail.gr
• Δημήτρης Κατραντζής YouTube

Travel.gr                                                

ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΣΑΒΒΙΔΗ